Przewodnik

Cerkiew — prostymi słowami

Kliknij część cerkwi, aby sprawdzić, jak się nazywa i do czego służy. Niżej — słownik i artykuły ze źródłami dla tych, którzy budują, służą i zamawiają.

Cerkwie Ukrainy na mapie

Cerkwie, o których piszemy w Przewodniku, i nasze realizacje. Kliknij punkt, aby otworzyć paszport świątyni.

Mapa Ukrainy z obwodami, łącznie z Krymem, w stylu rysunku ołówkiem Obwód czerkaskiObwód czernihowskiObwód czerniowieckiKrym — tymczasowo okupowanyObwód dniepropetrowskiObwód donieckiObwód iwanofrankiwskiObwód charkowskiObwód chersońskiObwód chmielnickiKijów i obwód kijowskiObwód kirowohradzkiObwód ługański — tymczasowo okupowanyObwód lwowskiObwód mikołajowskiObwód odeskiObwód połtawskiObwód rówieńskiObwód sumskiObwód tarnopolskiObwód winnickiObwód wołyńskiObwód zakarpackiObwód zaporoskiObwód żytomierski KijówWinnicaŁuckDnieprDonieckŻytomierzUżhorodZaporożeIwano-FrankiwskKropywnyckiŁugańskLwówMikołajówOdessaPołtawaRówneSumyTarnopolCharkówChersońChmielnickiCzerkasyCzerniowceCzernihówSymferopolSewastopol
›Kliknij obwód, aby przybliżyć
Cerkwie Ukrainy (Przewodnik)Nasze realizacjetymczasowo okupowany

Cerkiew w przekroju

Kliknij numer, aby zobaczyć, jak nazywa się część cerkwi i do czego służy.

Przekrój cerkwi: kopuła, bęben, zakomary, ikonostas, ołtarz, soleja, przedsionek, wejście, cokół
Wszystkie części z objaśnieniami
  1. — Kopuła nad świątynią, zwieńczona krzyżem.
  2. — Okrągła lub wieloboczna podstawa pod kopułą, zwykle z oknami, przez które światło pada do świątyni z góry.
  3. — Półkoliste zwieńczenie górnej części ściany; w świątyniach staroruskich zwykle odpowiada sklepieniu wewnątrz.
  4. — Podwyższone miejsce dla kapłana lub biskupa przy wschodniej ścianie prezbiterium, za ołtarzem.
  5. — Główny stół pośrodku prezbiterium, na którym sprawuje się Eucharystię.
  6. — Przegroda z ikon oddzielająca prezbiterium od środkowej części świątyni.
  7. — Podwyższenie posadzki o jeden-dwa stopnie przed ikonostasem, na całą jego szerokość.
  8. — Zachodnia, wejściowa część świątyni przed główną przestrzenią; inna nazwa — nartex.
  9. — Twardy, zwarty kamień; dobrze znosi mróz i wilgoć, dlatego nadaje się na schody, cokoły i płyty.
  10. — Dolna część ściany nad ziemią; robi się ją mocniejszą, najczęściej z kamienia, by chronić ścianę przed wodą.

Artykuły do tego schematu

Kamienna absyda z syntrononem i tronem, przed nimi kamienny ołtarz (prestoł)Górne miejsce w prezbiterium: czym jest i gdzie się znajdujeSchemat prezbiterium: ołtarz (prestoł), stół ofiarny (proskomidijnik), górne miejsce, diakonikon, carskie wrotaOłtarz (prestoł) i stół ofiarny (proskomidijnik): czym się różnią i gdzie stojąKamienny ołtarz (prestoł) z jasnego piaskowca w sanktuarium, w smudze światłaZ czego robi się ołtarz (prestoł): kamień, drewno czy metalCerkiew Strukowska w Jasinie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Strukowska w Jasinie: huculski krzyż z pięciu zrębówCerkiew św. Mikołaja monasteru żydyczyńskiego: po lewej zdjęcie świątyni ze złoconą kopułą, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Mikołaja w Żydyczynie: data na tympanonie i dwa napisy na jabłkuCerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi: ikonostas szkoły żółkiewskiejCerkiew św. Ducha w Potyliczu: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Ducha w Potyliczu: świątynia garncarzy z malowidłami ściennymi z XVII wiekuSobór św. Michała w Monasterze Wydubickim: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONESobór św. Michała w Monasterze Wydubickim: świątynia na krawędzi urwiskaSobór św. Włodzimierza w Kijowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONESobór św. Włodzimierza w Kijowie: świątynia, którą rozmalowali artyściSobór Zwiastowania w Charkowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Zwiastowania w Charkowie: pasiasta dominanta nad ŁopaniąSobór Przemienienia Pańskiego w Dnieprze: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Przemienienia Pańskiego w Dnieprze: świątynia na fundamencie niezrealizowanego zamysłuCerkiew Zmartwychwstania w Sumach: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Zmartwychwstania w Sumach: pierwsza kamienica miasta, a w niej dwie świątynieCerkiew Przemienienia Pańskiego w Wielkich Soroczyńcach: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Przemienienia Pańskiego w Wielkich Soroczyńcach: hetmańska kaplica grobowa o dziewięciu wierzchachCerkiew Świętej Trójcy w monasterze motronyńskim: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Świętej Trójcy w monasterze motronyńskim: świątynia, którą trzeba było wznieść dwa razySobór Przemienienia Pańskiego w Białej Cerkwi: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONESobór Przemienienia Pańskiego w Białej Cerkwi: świątynia zbudowana na własny gróbKlasztor Karmelitów Bosych w Berdyczowie: po lewej zdjęcie kościoła, po prawej rysunek IKONASTONEKlasztor Karmelitów Bosych w Berdyczowie: sanktuarium, które miasto nazywa twierdząSobór Przemienienia Pańskiego w Winnicy: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONESobór Przemienienia Pańskiego w Winnicy: kościół, skład gumy i sala organowaKościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Latyczowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONEKościół Wniebowzięcia w Latyczowie: Matka Boża w murach twierdzyCerkiew św. Mikołaja w Czerniowcach: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Mikołaja w Czerniowcach: „pijany” sobór o krzywych oknachCerkiew Świętego Michała Archanioła w Użoku: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Michała Archanioła w Użoku: bojkowska cisza pod przełęcząCerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Wierzbiążu Niżnym: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Wierzbiążu Niżnym: pięć wierchów na zbójnickiej legendzieCerkiew Narodzenia Pańskiego w Tarnopolu: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Narodzenia Pańskiego w Tarnopolu: świątynia-twierdza przy miejskim waleSobór Trójcy Świętej w monasterze w Hustyni: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONESobór Trójcy Świętej w Hustyni: pięć kopuł nad wyspą na UdajuCerkiew Trójcy Świętej nad Bramą w Ławrze Peczerskiej: po lewej zdjęcie świątyni nad Świętą Bramą, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Trójcy Świętej nad Bramą: świątynia nad wejściem, której nie zdążono „upiększyć”Cerkiew Zbawiciela na Berestowie w Kijowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Zbawiciela na Berestowie: trzy epoki w jednym murzeKatedra Świętych Piotra i Pawła w Kamieńcu Podolskim: po lewej zdjęcie katedry z minaretem, po prawej rysunek IKONASTONEKatedra Świętych Piotra i Pawła w Kamieńcu Podolskim: Matka Boża na minarecieRotunda w Horianach w Użhorodzie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONERotunda w Horianach w Użhorodzie: sześć nisz i zagadka datySobór Zaśnięcia Ławry Świętogórskiej: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Zaśnięcia Ławry Świętogórskiej: świątynia pod kredową górąCerkiew św. Eliasza w Terniwce: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Eliasza w Terniwce: stepowa świątynia pod błękitną kopułąSobór św. Katarzyny w Chersoniu: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór św. Katarzyny w Chersoniu: wapień, portyk i bęben z oknamiCerkiew św. Mikołaja w Mikołajowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Mikołaja w Mikołajowie: grecka świątynia miasta stoczniSobór Przemienienia Pańskiego w Odessie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Przemienienia Pańskiego w Odessie: świątynia budowana dwa razyCerkiew Grecka w Kropywnyckim: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Grecka w Kropywnyckim: świątynia, której nigdy nie zamkniętoSobór Pokrowy w Ochtyrce: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Pokrowy w Ochtyrce: świątynia w miejscu odnalezionej ikonySobór Podwyższenia Krzyża w Połtawie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Podwyższenia Krzyża w Połtawie: siedem kopuł nad WorskląCerkiew św. Eliasza w Subotowie: po lewej zdjęcie cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Eliasza w Subotowie: grobowiec, który umiał się bronićKościół św. Floriana w Szarogrodzie: po lewej zdjęcie kościoła, po prawej rysunek IKONASTONEKościół św. Floriana w Szarogrodzie: bazylika o falistej sylwecieCerkiew św. Bazylego w Owruczu: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Bazylego w Owruczu: książęca świątynia wymurowana po raz drugiSobór Wniebowstąpienia w Perejasławiu: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Wniebowstąpienia w Perejasławiu: mazepiańska świątynia pod jednym gzymsemSeminaryjna cerkiew Trzech Świętych Hierarchów w Czerniowcach: po lewej zdjęcie cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONESeminaryjna cerkiew Trzech Świętych Hierarchów w Czerniowcach: cegła, dachówka i bizantyjska kopułaSobór Przemienienia Pańskiego w Nowogrodzie Siewierskim: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Przemienienia Pańskiego w Nowogrodzie Siewierskim: klasycyzm nad DesnąSobór Narodzenia Bogurodzicy w Kozielcu: po lewej zdjęcie pięciokopułowego soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Narodzenia Bogurodzicy w Kozielcu: matczyna świątynia RazumowskichCerkiew Zaśnięcia Matki Bożej we Lwowie z wieżą Korniakta: po lewej zdjęcie, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Zaśnięcia Matki Bożej we Lwowie: renesans, który mówi po ukraińskuCerkiew św. Jura w Drohobyczu: po lewej zdjęcie drewnianej cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Jura w Drohobyczu: świątynia przywieziona wołamiCerkiew Trójcy Świętej w monasterze w Międzyrzeczu: po lewej zdjęcie cerkwi-twierdzy, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Trójcy Świętej w Międzyrzeczu: pięć kopuł za murem twierdzyCerkiew Świętego Pantelejmona pod Haliczem: po lewej zdjęcie świątyni z białego kamienia, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Świętego Pantelejmona pod Haliczem: biały kamień i portal uskokowyCerkiew Świętego Cyryla w Kijowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Świętego Cyryla: książęca świątynia w barokowej szacieKatedra Świętych Piotra i Pawła w Łucku: po lewej zdjęcie fasady, po prawej rysunek IKONASTONEKatedra Świętych Piotra i Pawła w Łucku: jezuicka świątynia przy bramie zamkowejCerkiew Zaśnięcia w monasterze Świętogórskim w Zimnem: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Zaśnięcia w Zimnem: gotyk, który przywdział pięć kopułSobór Pokrowy w Charkowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Pokrowy w Charkowie: trzy wierzchy najstarszej budowli miastaCerkiew Pokrowy w Sutkowcach: po lewej zdjęcie cerkwi-twierdzy, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Pokrowy w Sutkowcach: świątynia, która umiała się bronićCerkiew Świętego Ducha w Rohatynie: po lewej zdjęcie drewnianej cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Świętego Ducha w Rohatynie: dąb, trzy zręby i ikonostas z 1650 rokuSobór Trójcy Świętej w Samarze: po lewej zdjęcie drewnianego soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Trójcy Świętej w Samarze: dziewięć kopuł z drewnaCerkiew Pjatnicka w Czernihowie: po lewej zdjęcie cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew Pjatnicka w Czernihowie: świątynia, która rośnie ku górzeSobór Przemienienia Pańskiego w Czernihowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Przemienienia Pańskiego w Czernihowie: kamień i plinta z XI wiekuSobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Poczajowskiej: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Poczajowskiej: świątynia na dwupoziomowym tarasieSobór św. Jura we Lwowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONESobór św. Jura we Lwowie: rokoko na kamiennym tarasieCerkiew św. Andrzeja w Kijowie: po lewej zdjęcie cerkwi na stylobacie, po prawej rysunek IKONASTONECerkiew św. Andrzeja w Kijowie: barok na niespokojnym zboczuSobór św. Michała o Złotych Kopułach: po lewej zdjęcie soboru z błękitnymi ścianami i złoconymi kopułami, po prawej rysunek IKONASTONESobór św. Michała o Złotych Kopułach: świątynia odbudowana od fundamentówSobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Kijowsko-Peczerskiej: po lewej zdjęcie soboru ze złoconymi kopułami, po prawej rysunek IKONASTONESobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Kijowsko-Peczerskiej: świątynia budowana trzy razySobór Mądrości Bożej w Kijowie: po lewej zdjęcie kopuł i fasady, po prawej rysunek soboru IKONASTONESobór Mądrości Bożej w Kijowie: granit, kwarcyt i plinta z XI wiekuOkładka „Paszport świątyni”: po lewej zdjęcie fasady soboru Zaśnięcia, po prawej rysunek bębna i kopułySobór Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu: świątynia z cienkiej cegły

Ikonostas: co gdzie stoi

Kliknij rząd lub drzwi. Schemat jest uogólniony: liczba i kolejność rzędów różnią się w poszczególnych cerkwiach.

Schemat ukraińskiego ikonostasu: rząd namiestny z carskimi i diakońskimi drzwiami, rząd świąteczny z Ostatnią Wieczerzą, Deesis, prorocy, krucyfiks; soleja i ambona
Wszystkie części z objaśnieniami
  1. — Dolny rząd ikonostasu z głównymi ikonami: stojąc twarzą do ikonostasu, Chrystus jest na prawo od carskich wrót, Bogurodzica — na lewo, obok — ikona święta lub świętego, któremu poświęcona jest świątynia.
  2. — Środkowe drzwi ikonostasu, prowadzące do ołtarza.
  3. — Boczne drzwi ikonostasu — północne i południowe — po obu stronach carskich wrót.
  4. — Rząd ikon wielkich świąt cerkiewnych, takich jak Boże Narodzenie, Chrzest Pański i Przemienienie; w ukraińskich ikonostasach w jego środku, nad carskimi wrotami, często umieszcza się Ostatnią Wieczerzę.
  5. — Ikona ostatniej wieczerzy Chrystusa z apostołami, często umieszczana na ikonostasie nad carskimi wrotami.
  6. — Kompozycja, w której Bogurodzica i Jan Chrzciciel (Poprzednik) modlą się do Chrystusa; dała nazwę rzędowi deesis w ikonostasie.
  7. — Rząd ikon starotestamentowych proroków, którzy zapowiadali przyjście Mesjasza.
  8. — Krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem wieńczący ikonostas, po którego bokach często stoją Matka Boża i św. Jan Teolog.
  9. — Podwyższenie posadzki o jeden-dwa stopnie przed ikonostasem, na całą jego szerokość.
  10. — Wysunięta część solei przed carskimi wrotami, z której czyta się Ewangelię i głosi kazanie.

Słownik prostymi słowami

Absyda

Występ po wschodniej stronie świątyni, zwykle półkolisty, w którym mieści się ołtarz (prezbiterium).

Architektura
Ambona

Wysunięta część solei przed carskimi wrotami, z której czyta się Ewangelię i głosi kazanie.

Prezbiterium (ołtarz)
Analogion (pulpit)

Wysoki, pochyły stolik, na którym kładzie się ikonę, Ewangelię lub krzyż.

Prezbiterium (ołtarz)
Architraw

Pozioma belka spoczywająca na kolumnach — dolna część belkowania (pod fryzem i gzymsem).

Architektura · czytaj →
Babiniec / Przedsionek (nartex)

Zachodnia, wejściowa część świątyni przed główną przestrzenią; inna nazwa — nartex.

Architektura
Bęben

Okrągła lub wieloboczna podstawa pod kopułą, zwykle z oknami, przez które światło pada do świątyni z góry.

Architektura · czytaj →
Carskie wrota

Środkowe drzwi ikonostasu, prowadzące do ołtarza.

Ikonostas · czytaj →
Chór / empora

Balkon-galeria na drugiej kondygnacji, najczęściej w zachodniej części świątyni; dziś śpiewa tam chór, a w dawnych świątyniach stał tam książę i możni.

Architektura
Chrzcielnica

Naczynie do Chrztu przez zanurzenie.

Prezbiterium (ołtarz) · czytaj →
Cokół

Dolna część ściany nad ziemią; robi się ją mocniejszą, najczęściej z kamienia, by chronić ścianę przed wodą.

Architektura · czytaj →
Deesis

Kompozycja, w której Bogurodzica i Jan Chrzciciel (Poprzednik) modlą się do Chrystusa; dała nazwę rzędowi deesis w ikonostasie.

Ikonostas · czytaj →
Diakońskie drzwi

Boczne drzwi ikonostasu — północne i południowe — po obu stronach carskich wrót.

Ikonostas · czytaj →
Dzwonnica

Wieża lub osobna budowla, w której wiszą dzwony.

Architektura
Górne miejsce

Podwyższone miejsce dla kapłana lub biskupa przy wschodniej ścianie prezbiterium, za ołtarzem.

Prezbiterium (ołtarz) · czytaj →
Granit

Twardy, zwarty kamień; dobrze znosi mróz i wilgoć, dlatego nadaje się na schody, cokoły i płyty.

Materiały · czytaj →
IC XC

Skrócone imię „Jezus Chrystus” na ikonach.

Symbole i napisy · czytaj →
Ikona

Święty wizerunek Chrystusa, Bogurodzicy, świętych lub wydarzeń Pisma, namalowany według kanonu cerkiewnego.

Symbole i napisy · czytaj →
Ikonostas

Przegroda z ikon oddzielająca prezbiterium od środkowej części świątyni.

Ikonostas · czytaj →
Kapitel

Górna, rozszerzona część kolumny lub pilastra, na której opiera się belka lub łuk.

Architektura · czytaj →
Kaplica

Niewielka budowla modlitewna, zwykle bez ołtarza; stawia się ją przy drogach, na cmentarzach, przy źródłach.

Architektura · czytaj →
Kiot

Przeszklona szafka-rama, w której przechowuje się i wystawia ikonę.

Ikonostas · czytaj →
Kopuła

Kopuła nad świątynią, zwieńczona krzyżem.

Architektura · czytaj →
Krucyfiks

Krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem wieńczący ikonostas, po którego bokach często stoją Matka Boża i św. Jan Teolog.

Ikonostas · czytaj →
Krzyż ośmioramienny

Krzyż z trzema poprzeczkami: górną krótką, główną i dolną ukośną.

Symbole i napisy · czytaj →
Krzyż przydrożny

Krzyż stawiany przy drogach, przy wjeździe do wsi lub w miejscu pamięci, by się pomodlić.

Symbole i napisy · czytaj →
Łampada (lampka oliwna)

Niewielka lampka oliwna przed ikoną.

Prezbiterium (ołtarz) · czytaj →
Marmur

Kamień o wyraźnym rysunku, łatwo się poleruje; robi się z niego ołtarze, posadzki, czasem ikonostasy.

Materiały · czytaj →
Nawa

Podłużna część wnętrza świątyni między rzędami filarów lub kolumn.

Architektura
Nimb (aureola)

Jasne koło wokół głowy na ikonie — znak świętości.

Symbole i napisy · czytaj →
Ołtarz (prestoł)

Główny stół pośrodku prezbiterium, na którym sprawuje się Eucharystię.

Prezbiterium (ołtarz) · czytaj →
Ostatnia Wieczerza

Ikona ostatniej wieczerzy Chrystusa z apostołami, często umieszczana na ikonostasie nad carskimi wrotami.

Ikonostas · czytaj →
Pendentyw (żagielek)

Wygięty trójkąt sklepienia między dwoma sąsiednimi łukami; cztery pendentywy przekształcają kwadrat przestrzeni podkopułowej w koło pod bęben.

Architektura
Piaskowiec

Skała osadowa ze scementowanych ziaren piasku; bywa w ciepłych odcieniach, dobrze się obrabia, dlatego często robi się z niej rzeźbienia.

Materiały
Pilaster

Płaski występ ściany przypominający kolumnę; dzieli fasadę i wzmacnia ścianę.

Architektura · czytaj →
Plinfa

Cienka, szeroka cegła staroruska, z której wznoszono świątynie epoki książęcej.

Materiały · czytaj →
Portal

Architektonicznie opracowane wejście do świątyni: łuk, obramienie, często schody.

Architektura · czytaj →
Rząd namiestny

Dolny rząd ikonostasu z głównymi ikonami: stojąc twarzą do ikonostasu, Chrystus jest na prawo od carskich wrót, Bogurodzica — na lewo, obok — ikona święta lub świętego, któremu poświęcona jest świątynia.

Ikonostas · czytaj →
Rząd proroków

Rząd ikon starotestamentowych proroków, którzy zapowiadali przyjście Mesjasza.

Ikonostas · czytaj →
Rząd świąteczny

Rząd ikon wielkich świąt cerkiewnych, takich jak Boże Narodzenie, Chrzest Pański i Przemienienie; w ukraińskich ikonostasach w jego środku, nad carskimi wrotami, często umieszcza się Ostatnią Wieczerzę.

Ikonostas · czytaj →
Rzędy ikonostasu

Poziome rzędy ikon — namiestny, świąteczny, deesis (apostolski), proroczy, czasem praojców; ich liczba i kolejność bywają różne.

Ikonostas · czytaj →
Sklepienie

Wygięte przykrycie z kamienia lub cegły — kolebkowe, krzyżowe, kopułowe.

Architektura
Soleja

Podwyższenie posadzki o jeden-dwa stopnie przed ikonostasem, na całą jego szerokość.

Prezbiterium (ołtarz)
Stół ofiarny (proskomidijnik)

Stół w północnej części prezbiterium, na lewo od ołtarza, na którym przygotowuje się dary do Eucharystii (proskomidia).

Prezbiterium (ołtarz) · czytaj →
Świątynia krzyżowo-kopułowa

Typ świątyni, w której cztery ramiona krzyża przykryte są sklepieniami, a nad ich skrzyżowaniem na czterech filarach stoi kopuła na bębnie.

Architektura · czytaj →
Tablica pamiątkowa

Płyta z napisem lub reliefem upamiętniająca osobę lub wydarzenie; na fasady najczęściej z granitu.

Materiały · czytaj →
Trawertyn

Porowaty kamień wapienny w ciepłym odcieniu; piękny we wnętrzu, ale na zewnątrz wymaga ochrony przed wodą i mrozem.

Materiały
Tympanon

Pole pod łukiem lub w trójkącie frontonu nad wejściem, często z mozaiką lub reliefem.

Architektura · czytaj →
Zakomara

Półkoliste zwieńczenie górnej części ściany; w świątyniach staroruskich zwykle odpowiada sklepieniu wewnątrz.

Architektura · czytaj →

Artykuły

Cerkwie Ukrainy59

Cerkiew Strukowska w Jasinie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Jasina, obwód zakarpacki · 1824; dzwonnica 1813 Pełny opis · 28%

Cerkiew Strukowska w Jasinie: huculski krzyż z pięciu zrębów

Cerkiew Wniebowstąpienia (Strukowska) w Jasinie: 25 wydarzeń od pierwszej wzmianki o osadzie do UNESCO, data 1824 i dzwonnica z 1813 roku, napis z 1894 roku, znaczek Ukrainy Karpackiej, restauracje, legendy i źródła.

Czytaj
Cerkiew św. Mikołaja monasteru żydyczyńskiego: po lewej zdjęcie świątyni ze złoconą kopułą, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Żydyczyn, rejon łucki, obwód wołyński · 1723 (data na portalu; według napisu na jabłku — założenie w 1594 i 1723) Pełny opis · 100%

Cerkiew św. Mikołaja w Żydyczynie: data na tympanonie i dwa napisy na jabłku

Cerkiew św. Mikołaja monasteru żydyczyńskiego na Wołyniu: barokowa cerkiew z 1723 roku, wzmianka latopisowa z 1227 roku, unia, bazylianie, krypta.

Czytaj
Cerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Żółkiew, obwód lwowski · 1720 Pełny opis · 30%

Cerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi: ikonostas szkoły żółkiewskiej

Cerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi: 32 wydarzenia od poprzedniej cerkwi do restauracji w 2026 roku, ikonostas szkoły żółkiewskiej (Stobenski, Petranowicz), restauracja i UNESCO, podania, postaci i źródła.

Czytaj
Cerkiew św. Ducha w Potyliczu: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Potylicz, obwód lwowski · tradycyjnie 1502; według innych danych 1555 lub 1559–1564 Pełny opis · 29%

Cerkiew św. Ducha w Potyliczu: świątynia garncarzy z malowidłami ściennymi z XVII wieku

Cerkiew św. Ducha w Potyliczu: 35 wydarzeń od pierwszej wzmianki o mieście do 2026 roku, spór o datę 1502, malowidła z XVII w., wizytacje, restauracje, UNESCO i wzmocniona ochrona, podania i źródła.

Czytaj
Sobór św. Michała w Monasterze Wydubickim: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów · ok. 1070–1088; odbudowa części wschodniej 1766–1769 Pełny opis · 31%

Sobór św. Michała w Monasterze Wydubickim: świątynia na krawędzi urwiska

Sobór św. Michała w Monasterze Wydubickim: 40 wydarzeń od 1070 do 2025 roku, mur Piotra Miłonega, zawalenie się nad Dnieprem i odbudowa w latach 1766–1769, zamknięcie i restauracja, podania o Perunie, postaci i źródła.

Czytaj
Sobór św. Włodzimierza w Kijowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów · 1862–1882; malowidła 1885–1896; konsekracja 1896 Pełny opis · 38%

Sobór św. Włodzimierza w Kijowie: świątynia, którą rozmalowali artyści

Sobór św. Włodzimierza w Kijowie: 38 wydarzeń od zamysłu z 1852 roku do 2026, malowidła Wasniecowa, Niestierowa i Wrubla, relikwie św. Barbary (w soborze od 1961), radzieckie muzeum, PCU, podania, postaci i źródła.

Czytaj
Sobór Zwiastowania w Charkowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Charków, obwód charkowski · 1888–1901 Krótki opis · 16%

Sobór Zwiastowania w Charkowie: pasiasta dominanta nad Łopanią

Sobór Zwiastowania w Charkowie (1888–1901): pięciokopułowa świątynia architekta Mychajła Łowcowa z dzwonnicą o wysokości około 80 m, pasiaste elewacje z czerwonej cegły i białego tynku, utracony marmurowy ikonostas, relikwie patriarchy Atanazego, pożar dzwonnicy w 1997 roku i uszkodzenia w 2024 roku.

Czytaj
Sobór Przemienienia Pańskiego w Dnieprze: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Dniepr, obwód dniepropietrowski · założony 1787; zbudowany 1830–1835 Krótki opis · 16%

Sobór Przemienienia Pańskiego w Dnieprze: świątynia na fundamencie niezrealizowanego zamysłu

Sobór Przemienienia Pańskiego w Dnieprze (założony 1787, zbudowany 1830–1835): zamysł Potiomkina, by przewyższyć rzymską bazylikę, projekt Guerouta, atrybucja Andriejanowi Zacharowowi, tablica erekcyjna z monetami, muzeum antyreligijne, ikonostas ocalony przez Jawornyckiego i sześciotonowy dzwon z 2008 roku.

Czytaj
Cerkiew Zmartwychwstania w Sumach: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Sumy, obwód sumski · koniec XVII w. — 1702 (konsekracja); dzwonnica 1906 Krótki opis · 16%

Cerkiew Zmartwychwstania w Sumach: pierwsza kamienica miasta, a w niej dwie świątynie

Cerkiew Zmartwychwstania w Sumach (konsekrowana 1702): najstarszy budynek miasta, kaplica grobowa pułkowników Kondratiewów, dwukondygnacyjna trójdzielna świątynia z dolną cerkwią św. Andrzeja Pierwszego Powołanego i górną Zmartwychwstania, dzwonnica z 1906 roku, legenda o zamurowanej siostrze i uderzenie drona w 2025 roku.

Czytaj
Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Wielkich Soroczyńcach: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Wielkie Soroczyńce, obwód połtawski · 1718–1725, konsekrowana 1732 Krótki opis · 16%

Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Wielkich Soroczyńcach: hetmańska kaplica grobowa o dziewięciu wierzchach

Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Wielkich Soroczyńcach (1718–1725, konsekrowana 1732): świątynia grobowa hetmana Daniela Apostoła, jedyna znana murowana dziewięciokopułowa kompozycja na rzucie krzyża na Ukrainie, siedmiorzędowy ikonostas z pracowni Wasyla Reklińskiego i chrzest Gogola.

Czytaj
Cerkiew Świętej Trójcy w monasterze motronyńskim: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Melnyky (Chołodny Jar), obwód czerkaski · 1800–1804, konsekrowana 1805; przebudowa 1889–1900 Rozszerzony opis · 27%

Cerkiew Świętej Trójcy w monasterze motronyńskim: świątynia, którą trzeba było wznieść dwa razy

Cerkiew Świętej Trójcy w monasterze motronyńskim w Chołodnym Jarze (1800–1804, konsekrowana 1805): historia monasteru koliszczyzny, katastrofa budowlana 1802 roku, dziewięciodzielny plan na rzucie krzyża, glazurowane kafle pod gzymsem i przebudowa z lat 1889–1900.

Czytaj
Sobór Przemienienia Pańskiego w Białej Cerkwi: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Biała Cerkiew, obwód kijowski · 1833–1839 Krótki opis · 17%

Sobór Przemienienia Pańskiego w Białej Cerkwi: świątynia zbudowana na własny grób

Sobór Przemienienia Pańskiego w Białej Cerkwi (1833–1839), fundacja hrabiny Aleksandry Branickiej: klasycystyczna świątynia na planie krzyża z kopułą na wysokim bębnie, toskański portyk, splądrowany grób fundatorki, archiwum, sala sportowa i zwrot w 1989 roku.

Czytaj
Klasztor Karmelitów Bosych w Berdyczowie: po lewej zdjęcie kościoła, po prawej rysunek IKONASTONE
Berdyczów, obwód żytomierski · kościół dolny 1634–1642; górny 1739–1754 Krótki opis · 16%

Klasztor Karmelitów Bosych w Berdyczowie: sanktuarium, które miasto nazywa twierdzą

Klasztor karmelitów bosych i kościół Niepokalanego Poczęcia w Berdyczowie (1627–1754): ślub Janusza Tyszkiewicza, dwa kościoły jeden nad drugim, wklęsła fasada z wieżami zegarowymi, bastiony Jana de Witte, koronowany obraz, muzeum ateizmu i pożar 1941 roku.

Czytaj
Sobór Przemienienia Pańskiego w Winnicy: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Winnica, obwód winnicki · 1750–1758 (według innych danych 1758–1779); konsekrowany 1761; od 1833 sobór prawosławny Krótki opis · 16%

Sobór Przemienienia Pańskiego w Winnicy: kościół, skład gumy i sala organowa

Sobór Przemienienia Pańskiego w Winnicy, dawny dominikański kościół Zwiastowania (połowa XVIII wieku, konsekrowany w 1761 roku, projekt Paola Fontany) w zespole „Mury”: krzyż łaciński, dwie wieże, krypta Grocholskich, malowidła z XVIII wieku, magazyn, sala sportowa i sala organowa.

Czytaj
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Latyczowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Latyczów, obwód chmielnicki · 1606–1638; odbudowa w latach 20. XVIII wieku Krótki opis · 17%

Kościół Wniebowzięcia w Latyczowie: Matka Boża w murach twierdzy

Dominikański kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Latyczowie (1606–1638, odbudowa w latach 20. XVIII wieku): obronny klasztor w murach zamku Potockich, fasada ze szczytem i kamiennymi sterczynami, okrągła baszta, obraz Matki Bożej Latyczowskiej i radziecka stajnia.

Czytaj
Cerkiew św. Mikołaja w Czerniowcach: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Czerniowce, obwód czerniowiecki · 1927–1939; konsekrowana 6 grudnia 1939 Krótki opis · 16%

Cerkiew św. Mikołaja w Czerniowcach: „pijany” sobór o krzywych oknach

Sobór św. Mikołaja w Czerniowcach, „pijana cerkiew” (1927–1939): świątynia wzorowana na soborze w Curtea de Argeș, „skręcone” bębny, trzynaście witraży, ikonostas Paula Moldy i cerkiew, której władza radziecka nigdy nie zamknęła.

Czytaj
Cerkiew Świętego Michała Archanioła w Użoku: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Użok, rejon użhorodzki, obwód zakarpacki · 1745 (prace ukończono 11 czerwca 1745) Rozszerzony opis · 27%

Cerkiew Michała Archanioła w Użoku: bojkowska cisza pod przełęczą

Drewniana cerkiew Świętego Michała Archanioła w Użoku (1745), obiekt UNESCO: cieśle Pawło Toniw i Iwan Cyhanyn, trzy zręby i trzy wierchy bez bojkowskiej symetrii, napis „kurator ważył” z 1895 roku, dzwonnica z lat 20. XX wieku i podanie o cerkwi, która zeszła z góry.

Czytaj
Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Wierzbiążu Niżnym: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Wierzbiąż Niżny, rejon kołomyjski, obwód iwanofrankiwski · 1756–1808 (w napisie donacyjnym daty 1788 i 1808) Rozszerzony opis · 27%

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Wierzbiążu Niżnym: pięć wierchów na zbójnickiej legendzie

Drewniana cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Wierzbiążu Niżnym (1756–1808), obiekt UNESCO: fundator Hryhorij Semeniuk i podanie o skarbie opryszków, krzyżowy pięciowierchowy plan, barokowe ołtarze, blacha zamiast gontu i spór o typ „huculski”.

Czytaj
Cerkiew Narodzenia Pańskiego w Tarnopolu: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Tarnopol, obwód tarnopolski · 1602–1608, konsekrowana w 1609; przebudowy 1709, 1808, 1936–1937 Krótki opis · 16%

Cerkiew Narodzenia Pańskiego w Tarnopolu: świątynia-twierdza przy miejskim wale

Cerkiew Narodzenia Pańskiego w Tarnopolu (1602–1608): fundacja mieszczan, murarz Leoncjusz, trójdzielny plan trikonchosu, mury z piaskowca grubości do 2 m, wieże obronne, kaplica nad babińcem, przebudowy z 1808 i 1936–1937 roku oraz hipoteza o Bramie Kamienieckiej.

Czytaj
Sobór Trójcy Świętej w monasterze w Hustyni: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Hustynia, rejon przyłucki, obwód czernihowski · 1672–1676 (według innych danych założony w 1674, konsekrowany w 1675) Rozszerzony opis · 28%

Sobór Trójcy Świętej w Hustyni: pięć kopuł nad wyspą na Udaju

Sobór Trójcy Świętej w monasterze w Hustyni koło Przyłuk (1672–1676, na koszt hetmana Iwana Samojłowicza): krzyżowy dziewięciodzielny plan, pięć kopuł, kondygnacyjne elewacje, podanie o trzech męczennikach, akwarele Szewczenki i sowiecka przychodnia.

Czytaj
Cerkiew Trójcy Świętej nad Bramą w Ławrze Peczerskiej: po lewej zdjęcie świątyni nad Świętą Bramą, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów, Ławra Peczerska · według tradycji 1106–1108; barokowa przebudowa po 1698–1701, malowidła 1734 Rozszerzony opis · 24%

Cerkiew Trójcy Świętej nad Bramą: świątynia nad wejściem, której nie zdążono „upiększyć”

Cerkiew Trójcy Świętej nad Bramą w Ławrze Peczerskiej w Kijowie (XII wiek, barokowa przebudowa z końca XVII–XVIII wieku): książę-mnich Mikołaj Światosza, Święta Brama, malowidła z 1734 roku ze starszyzną kozacką, dwustronny ikonostas i żeliwna posadzka.

Czytaj
Cerkiew Zbawiciela na Berestowie w Kijowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów · koniec XI – początek XII w.; odbudowa 1640–1642; dzwonnica 1813–1814 Pełny opis · 31%

Cerkiew Zbawiciela na Berestowie: trzy epoki w jednym murze

Cerkiew Zbawiciela na Berestowie w Kijowie: wydarzenia od 1015 do 2026 roku, to, co utracone i odtworzone, mniej znane fakty, podania, postaci i źródła.

Czytaj
Katedra Świętych Piotra i Pawła w Kamieńcu Podolskim: po lewej zdjęcie katedry z minaretem, po prawej rysunek IKONASTONE
Kamieniec Podolski, obwód chmielnicki · świątynia murowana — XV–XVI w.; przebudowa 1742–1757; minaret — po 1672 Rozszerzony opis · 23%

Katedra Świętych Piotra i Pawła w Kamieńcu Podolskim: Matka Boża na minarecie

Katedra śś. Piotra i Pawła w Kamieńcu Podolskim: murowana świątynia z XVI wieku, meczet w latach 1672–1699, minaret z figurą Matki Bożej z 1756 roku i łuk triumfalny z 1781 roku.

Czytaj
Rotunda w Horianach w Użhorodzie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Użhorod (Horiany), obwód zakarpacki · rotunda — X–XIII w. (wersje się różnią); nawa — XIV w. Rozszerzony opis · 25%

Rotunda w Horianach w Użhorodzie: sześć nisz i zagadka daty

Rotunda w Horianach w Użhorodzie: świątynia na planie sześcioboku z sześcioma niszami, gotycka nawa z XIV wieku, freski szkoły włoskiej z czasów Giotta i wiele wersji datowania.

Czytaj
Sobór Zaśnięcia Ławry Świętogórskiej: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Swiatohirsk, obwód doniecki · 1859–1868 (według innych danych 1859–1860) Rozszerzony opis · 27%

Sobór Zaśnięcia Ławry Świętogórskiej: świątynia pod kredową górą

Sobór Zaśnięcia Ławry Świętogórskiej (1859–1868, arch. Aleksiej Gornostajew): historia od drewnianej świątyni z 1698 roku, kino w czasach sowieckich i potwierdzone zniszczenia z lat 2022–2023.

Czytaj
Cerkiew św. Eliasza w Terniwce: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Terniwka, rejon zaporoski, obwód zaporoski · 1904 Krótki opis · 16%

Cerkiew św. Eliasza w Terniwce: stepowa świątynia pod błękitną kopułą

Cerkiew św. Eliasza z 1904 roku w Terniwce na Zaporożu: murowana świątynia na planie krzyża z dzwonnicą i nietypową kopułą, olejne malowidła z początku XX wieku i dwie wersje ich autorstwa.

Czytaj
Sobór św. Katarzyny w Chersoniu: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Chersoń · 1781–1786 Krótki opis · 16%

Sobór św. Katarzyny w Chersoniu: wapień, portyk i bęben z oknami

Sobór św. Katarzyny z lat 1781–1786 w twierdzy chersońskiej: projekt Iwana Starowa, żółtawy wapień, toskański portyk, kopuła na przeszklonym bębnie i zniszczenia z lat 2023–2024.

Czytaj
Cerkiew św. Mikołaja w Mikołajowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Mikołajów · 1803–1817 Krótki opis · 16%

Cerkiew św. Mikołaja w Mikołajowie: grecka świątynia miasta stoczni

Grecka cerkiew św. Mikołaja z lat 1803–1817 w Mikołajowie: zamysł Falejewa, ofiary kupców i urzędników morskich, klasycystyczna bryła, kopuła na masywnym bębnie i dzwonnica z iglicą.

Czytaj
Sobór Przemienienia Pańskiego w Odessie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Odessa · 1795–1809, przebudowy do 1903; zniszczony 1936; odbudowany 1999–2010 Krótki opis · 17%

Sobór Przemienienia Pańskiego w Odessie: świątynia budowana dwa razy

Sobór Przemienienia Pańskiego w Odessie: założenie w 1794 roku, dzwonnica Frapollego, zniszczenie w 1936 roku, odbudowa w latach 1999–2010 i uderzenie rakietowe 23 lipca 2023 roku.

Czytaj
Cerkiew Grecka w Kropywnyckim: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Kropywnycki · 1805–1812 Krótki opis · 16%

Cerkiew Grecka w Kropywnyckim: świątynia, której nigdy nie zamknięto

Cerkiew Grecka (sobór Narodzenia Matki Bożej) z lat 1805–1812 w Kropywnyckim: grecka wspólnota Jelizawetgradu, klasycystyczne portyki, kopuła na bębnie i dzwonnica z 1828 roku.

Czytaj
Sobór Pokrowy w Ochtyrce: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Ochtyrka, obwód sumski · 1753–1768 Krótki opis · 17%

Sobór Pokrowy w Ochtyrce: świątynia w miejscu odnalezionej ikony

Sobór Pokrowy z lat 1753–1768 w Ochtyrce: historia Ikony Ochtyrskiej, trudna budowa, barokowa świątynia trójdzielna, cerkiew-dzwonnica Wprowadzenia i lekcje murarstwa.

Czytaj
Sobór Podwyższenia Krzyża w Połtawie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Połtawa · 1689–1709 (poświęcono 1756) Krótki opis · 16%

Sobór Podwyższenia Krzyża w Połtawie: siedem kopuł nad Worsklą

Sobór Podwyższenia Krzyża połtawskiego monasteru (1689–1709, według innych danych do lat 20. XVIII w.): historia trzech hetmanów i Koczubejów, trzynawowy siedmiokopułowy plan, 47-metrowa dzwonnica i barokowy mur.

Czytaj
Cerkiew św. Eliasza w Subotowie: po lewej zdjęcie cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Subotów, obwód czerkaski · 1653 (według innych danych — 1651–1656) Rozszerzony opis · 23%

Cerkiew św. Eliasza w Subotowie: grobowiec, który umiał się bronić

Cerkiew św. Eliasza w Subotowie (1653), wzniesiona przez Bohdana Chmielnickiego jako rodowa nekropolia: historia, cechy obronne, strzelnice w szczycie, mury z kamienia i cegły grubości do dwóch metrów oraz poszukiwania krypty hetmana.

Czytaj
Kościół św. Floriana w Szarogrodzie: po lewej zdjęcie kościoła, po prawej rysunek IKONASTONE
Szarogród, obwód winnicki · 1590–1595; odbudowa od 1716–1717 Krótki opis · 16%

Kościół św. Floriana w Szarogrodzie: bazylika o falistej sylwecie

Kościół św. Floriana w Szarogrodzie (1590–1595), wzniesiony kosztem Jana Zamoyskiego: historia, trzynawowa bazylika, faliste attyki fasady, mury z łamanego wapienia i współczesne sanktuarium.

Czytaj
Cerkiew św. Bazylego w Owruczu: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Owrucz, obwód żytomierski · koniec XII w.; odbudowa 1907–1911 Rozszerzony opis · 24%

Cerkiew św. Bazylego w Owruczu: książęca świątynia wymurowana po raz drugi

Cerkiew św. Bazylego w Owruczu (koniec XII w., odbudowa 1907–1911): historia, plan krzyżowo-kopułowy, dwie wieże zachodnie, pasiasty mur z czerwonymi kamieniami i odbudowa według projektu Ołeksija Szczusiewa.

Czytaj
Sobór Wniebowstąpienia w Perejasławiu: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Perejasław, obwód kijowski · 1695–1700 Rozszerzony opis · 28%

Sobór Wniebowstąpienia w Perejasławiu: mazepiańska świątynia pod jednym gzymsem

Sobór Wniebowstąpienia w Perejasławiu (1695–1700), wzniesiony kosztem Iwana Mazepy: historia, krzyżowy dziewięciodzielny plan, barokowa kopuła, dzwonnica, cegła na zaprawie wapiennej i losy świątyni-dioramy.

Czytaj
Seminaryjna cerkiew Trzech Świętych Hierarchów w Czerniowcach: po lewej zdjęcie cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONE
Czerniowce · 1867–1882 (poświęcona w 1882 r.; według innych danych — zimą 1882/83 r.) Krótki opis · 16%

Seminaryjna cerkiew Trzech Świętych Hierarchów w Czerniowcach: cegła, dachówka i bizantyjska kopuła

Cerkiew Trzech Świętych Hierarchów w Rezydencji Metropolitów Bukowiny i Dalmacji w Czerniowcach, zabytek UNESCO: projekt Josefa Hlávki, czerwona cegła, wzorzysta dachówka, malowidła Karla Jobsta i Epaminondy Bucevschiego.

Czytaj
Sobór Przemienienia Pańskiego w Nowogrodzie Siewierskim: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Nowogród Siewierski, obwód czernihowski · 1791–1796 (według innych danych — 1790–1796); w miejscu świątyni z końca XII – pocz. XIII w. Rozszerzony opis · 25%

Sobór Przemienienia Pańskiego w Nowogrodzie Siewierskim: klasycyzm nad Desną

Sobór Przemienienia Pańskiego monasteru w Nowogrodzie Siewierskim: dawna świątynia z XII wieku, nowy sobór Giacoma Quarenghiego z lat 1791–1796, pięć kopuł, portyki toskańskie i jońskie kolumny we wnętrzu.

Czytaj
Sobór Narodzenia Bogurodzicy w Kozielcu: po lewej zdjęcie pięciokopułowego soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Kozielec, obwód czernihowski · 1752–1763; dzwonnica — 1766–1770 Rozszerzony opis · 23%

Sobór Narodzenia Bogurodzicy w Kozielcu: matczyna świątynia Razumowskich

Sobór Narodzenia Bogurodzicy w Kozielcu na Czernihowszczyźnie: fundacja Natalii Razumowskiej, architekci Kwasow i Hryhorowycz-Barski, pięć kopuł, dzwonnica z czterema porządkami i pięciorzędowy ikonostas z lipy.

Czytaj
Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej we Lwowie z wieżą Korniakta: po lewej zdjęcie, po prawej rysunek IKONASTONE
Lwów · 1591–1629 (według innych danych — do 1631); wieża Korniakta — 1572–1578 Rozszerzony opis · 27%

Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej we Lwowie: renesans, który mówi po ukraińsku

Cerkiew Zaśnięcia (Wołoska) we Lwowie z wieżą Korniakta i kaplicą Trzech Świętych Hierarchów: historia bractwa, architekci włoscy, fryz dorycki z reliefami, kamień i witraże.

Czytaj
Cerkiew św. Jura w Drohobyczu: po lewej zdjęcie drewnianej cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONE
Drohobycz, obwód lwowski · koniec XV – pocz. XVI w.; cerkiew z Nadiejowa bractwo nabyło w 1657 r. (w przewodnikach — 1656 r.); dendrochronologia z 2020 r. wskazuje na koniec XVI w. Rozszerzony opis · 26%

Cerkiew św. Jura w Drohobyczu: świątynia przywieziona wołami

Drewniana cerkiew św. Jura w Drohobyczu, zabytek UNESCO: przeniesienie z Nadiejowa, trzy zręby i trzy barokowe wierzchy, polichromie Stefana Medyckiego, ikonostas i dzwonnica z XVII wieku.

Czytaj
Cerkiew Trójcy Świętej w monasterze w Międzyrzeczu: po lewej zdjęcie cerkwi-twierdzy, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Międzyrzecz, obwód rówieński · lata 20.–30. XVI w. (fundusz 1523); według innych danych połowa XV w.; przebudowa obronna 1606–1612 Rozszerzony opis · 27%

Cerkiew Trójcy Świętej w Międzyrzeczu: pięć kopuł za murem twierdzy

Cerkiew-twierdza Trójcy Świętej w monasterze w Międzyrzeczu koło Ostroga: fundacje Ostrogskich, franciszkanie, pięć kopuł, przypory, galerie obronne, cegła i piaskowiec.

Czytaj
Cerkiew Świętego Pantelejmona pod Haliczem: po lewej zdjęcie świątyni z białego kamienia, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Szewczenkowe, obwód iwanofrankiwski · koniec XII w. (ok. 1194; według innych danych ok. 1200) Krótki opis · 16%

Cerkiew Świętego Pantelejmona pod Haliczem: biały kamień i portal uskokowy

Cerkiew Świętego Pantelejmona w Szewczenkowem koło Halicza, koniec XII wieku: historia, przebudowy, rzeźbione portale z białego kamienia, absydy z fryzem arkadkowym, graffiti z 1194 roku.

Czytaj
Cerkiew Świętego Cyryla w Kijowie: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów · założona 1139–1146, pierwsza wzmianka 1171 Rozszerzony opis · 27%

Cerkiew Świętego Cyryla: książęca świątynia w barokowej szacie

Cerkiew Świętego Cyryla w Kijowie: 39 wydarzeń od 1139 do 2025 roku, rzeczy utracone i odtworzone, mało znane fakty, podania, postacie i źródła.

Czytaj
Katedra Świętych Piotra i Pawła w Łucku: po lewej zdjęcie fasady, po prawej rysunek IKONASTONE
Łuck, obwód wołyński · 1616–1639/1640 (kamień węgielny poświęcony w 1610) Rozszerzony opis · 26%

Katedra Świętych Piotra i Pawła w Łucku: jezuicka świątynia przy bramie zamkowej

Katedra Świętych Piotra i Pawła w Łucku, dawny kościół jezuitów: historia od 1610 roku, fasada z rzeźbami, dwie wieże, kopuła, podziemia i pożary.

Czytaj
Cerkiew Zaśnięcia w monasterze Świętogórskim w Zimnem: po lewej zdjęcie świątyni, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Zimne, obwód wołyński · 1495 (świątynia murowana; według innych danych budowę rozpoczęto w 1491) Rozszerzony opis · 24%

Cerkiew Zaśnięcia w Zimnem: gotyk, który przywdział pięć kopuł

Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy w monasterze Świętogórskim w Zimnem na Wołyniu: legenda o księciu Włodzimierzu, murowana świątynia z 1495 roku, przypory, wieże, przebudowy i pięć kopuł.

Czytaj
Sobór Pokrowy w Charkowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Charków · ukończony w 1689 Krótki opis · 16%

Sobór Pokrowy w Charkowie: trzy wierzchy najstarszej budowli miasta

Sobór Pokrowy z 1689 roku w Charkowie: historia, dwukondygnacyjna świątynia trójwierzchowa, arkada podcerkwia, mur i kolor ścian. Zdjęcia i rysunki IKONASTONE.

Czytaj
Cerkiew Pokrowy w Sutkowcach: po lewej zdjęcie cerkwi-twierdzy, po prawej rysunek IKONASTONE
wieś Sutkowce, obwód chmielnicki · 1476 (przebudowa na cerkiew) Rozszerzony opis · 25%

Cerkiew Pokrowy w Sutkowcach: świątynia, która umiała się bronić

Cerkiew-twierdza z XV wieku w Sutkowcach na Chmielnicczyźnie: historia, plan tetrakonchosu, strzelnice, kamienne mury na zaprawie wapiennej i gotyckie sklepienia.

Czytaj
Cerkiew Świętego Ducha w Rohatynie: po lewej zdjęcie drewnianej cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONE
Rohatyn, obwód iwanofrankiwski · koniec XVI – pierwsza poł. XVII w. (datowanie sporne) Rozszerzony opis · 24%

Cerkiew Świętego Ducha w Rohatynie: dąb, trzy zręby i ikonostas z 1650 roku

Drewniana cerkiew Świętego Ducha w Rohatynie, zabytek UNESCO: historia, budowla trójzrębowa, pięciorzędowy ikonostas z 1650 roku, drewno i kamień.

Czytaj
Sobór Trójcy Świętej w Samarze: po lewej zdjęcie drewnianego soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Samar (do 2024 r. — Nowomoskowsk), obwód dniepropetrowski · 1775–1778 (według innych danych — 1772–1781) Krótki opis · 17%

Sobór Trójcy Świętej w Samarze: dziewięć kopuł z drewna

Drewniany dziewięciokopułowy Sobór Trójcy Świętej w Samarze (dawniej Nowomoskowsk), XVIII w.: mistrz Jakym Pohribniak, barok kozacki, trzy ołtarze.

Czytaj
Cerkiew Pjatnicka w Czernihowie: po lewej zdjęcie cerkwi, po prawej rysunek IKONASTONE
Czernihów · koniec XII – początek XIII w. Rozszerzony opis · 24%

Cerkiew Pjatnicka w Czernihowie: świątynia, która rośnie ku górze

Cerkiew Pjatnicka w Czernihowie z końca XII – początku XIII w.: kompozycja wieżowa, schodkowe łuki, glazurowana posadzka, ruina z 1943 roku i odbudowa Baranowskiego.

Czytaj
Sobór Przemienienia Pańskiego w Czernihowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Czernihów · XI w. (założony przed 1036 r.) Rozszerzony opis · 24%

Sobór Przemienienia Pańskiego w Czernihowie: kamień i plinta z XI wieku

Sobór Przemienienia Pańskiego (Spaski) w Czernihowie: historia od XI wieku, mur mieszany z kamienia i plinty, marmurowe kolumny, posadzka z łupku, wieże i ikonostas.

Czytaj
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Poczajowskiej: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Poczajów, obwód tarnopolski · 1771–1783 Rozszerzony opis · 31%

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Poczajowskiej: świątynia na dwupoziomowym tarasie

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Poczajowskiej: 39 wydarzeń od podania z 1240 roku do 2026, to, co utracone i odtworzone, mało znane fakty, podania, postaci i źródła.

Czytaj
Sobór św. Jura we Lwowie: po lewej zdjęcie soboru, po prawej rysunek IKONASTONE
Lwów · 1744–1764 Pełny opis · 37%

Sobór św. Jura we Lwowie: rokoko na kamiennym tarasie

Sobór św. Jura we Lwowie: 40 wydarzeń od drewnianej cerkwi z XIII w. do 2025 roku, Meretyn i Pinsel, krypta metropolitów, rok 1946 i powrót w 1990, przekazy, postaci i źródła.

Czytaj
Cerkiew św. Andrzeja w Kijowie: po lewej zdjęcie cerkwi na stylobacie, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów · założona w 1744, poświęcona w 1767 Pełny opis · 33%

Cerkiew św. Andrzeja w Kijowie: barok na niespokojnym zboczu

Cerkiew św. Andrzeja w Kijowie: wydarzenia od przekazu latopisowego do 2026 roku, to, co utracone i odtworzone, mniej znane fakty, podania, postacie i źródła.

Czytaj
Sobór św. Michała o Złotych Kopułach: po lewej zdjęcie soboru z błękitnymi ścianami i złoconymi kopułami, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów · 1108–1113; odbudowa 1997–2000 Pełny opis · 39%

Sobór św. Michała o Złotych Kopułach: świątynia odbudowana od fundamentów

Sobór św. Michała o Złotych Kopułach w Kijowie: 40 wydarzeń od 1108 do 2025 roku, co utracono w latach 1934–1937 i co odtworzono, gdzie dziś są mozaiki i freski, podania, postaci oraz 31 źródeł.

Czytaj
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Kijowsko-Peczerskiej: po lewej zdjęcie soboru ze złoconymi kopułami, po prawej rysunek IKONASTONE
Kijów · 1073–1077; odbudowa 1998–2000 Pełny opis · 38%

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Kijowsko-Peczerskiej: świątynia budowana trzy razy

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Kijowsko-Peczerskiej: 40 wydarzeń od 1073 do 2026 roku, barok po pożarze 1718, wysadzenie w 1941 i wersje historyków, odbudowa w 2000 roku, podania, postacie i źródła.

Czytaj
Sobór Mądrości Bożej w Kijowie: po lewej zdjęcie kopuł i fasady, po prawej rysunek soboru IKONASTONE
Kijów · XI w. (1011 lub 1037) Pełny opis · 42%

Sobór Mądrości Bożej w Kijowie: granit, kwarcyt i plinta z XI wieku

Sobór Mądrości Bożej w Kijowie: 40 wydarzeń od założenia do 2026 roku, spór o datę 1011 / 1017 / 1037, barok mazepiński, sarkofag Jarosława, UNESCO i wojna, podania, postaci i źródła.

Czytaj
Okładka „Paszport świątyni”: po lewej zdjęcie fasady soboru Zaśnięcia, po prawej rysunek bębna i kopuły
Włodzimierz · 1156–1160 Rozszerzony opis · 27%

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu: świątynia z cienkiej cegły

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu: 39 wydarzeń od 1160 do 2026 roku, rzeczy utracone i odtworzone, mało znane fakty, podania, postaci i źródła.

Czytaj
Przewodnik po cerkwiach

Chcesz, aby Twoja świątynia była w Przewodniku?

Opowiedz o niej: historia, przekazy, archiwalne zdjęcia. Zbadamy źródła, wykonamy rysunek i opiszemy świątynię równie szczegółowo.

Pierwszy krok

Planują Państwo realizację dla swojej świątyni?

Prosimy przesłać zdjęcia, rysunki lub krótki opis. Omówimy miejsce, materiał i kolejny krok.

Porozmawiajmy o projekcie