Seminaryjna cerkiew Trzech Świętych Hierarchów w Czerniowcach: cegła, dachówka i bizantyjska kopuła

Na dachach Rezydencji w Czerniowcach leży bukowiński ornament — ten sam, co na pisankach i ręcznikach, tylko ułożony z dachówki. A pod jednym z tych dachów jest cerkiew, w której uczono sprawować liturgię.

W skrócie

Historia

Rezydencję dla prawosławnych biskupów Bukowiny wymyślił Eugeniusz Hakman. Projekt sporządził czeski architekt Josef Hlávka. Budowa ruszyła w 1864 roku; planowano ją na siedem lat, a trwała osiemnaście. Sam Hakman nie doczekał jej końca: zmarł w 1873 roku.

Zespół ma trzy korpusy wokół wewnętrznego dziedzińca: metropolitalny pośrodku, seminaryjny i klasztorny po bokach. Seminaryjną cerkiew Trzech Świętych Hierarchów zaczęto wznosić w 1867 roku i ukończono w 1882. Tu kleryków uczono sprawowania nabożeństw, a mieszkali oni w tym samym korpusie. Na potrzeby budowy wzniesiono specjalnie cegielnię i zakład ceramiczny; materiały pochodziły z Bukowiny.

W czasach radzieckich świątynię zamknięto i umieszczono w niej maszynę cyfrową, która zajmowała niemal całą przestrzeń. Uniwersytet, któremu przypadła Rezydencja, zdołał zachować malowidła i ikonostas, dzięki czemu cerkiew przetrwała prawie w pierwotnym wyglądzie. W latach 90. wznowiono nabożeństwa. W 2011 roku Rezydencję wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO; w opisie obiektu osobno wymieniono dawne seminarium i cerkiew seminaryjną.

W 2021 roku świątynia wymagała ratunku: woda wypłukała grunt pod fundamentem, budynek osiadł, fasada popękała, mur zaatakował grzyb. Restauracja w ramach programu „Wielka Restauracja” przewidywała naprawę muru, oczyszczenie detali z białego kamienia, kolumn i gzymsów, a także witraży.

Architektura

UNESCO opisuje cerkiew jako krzyżowo-kopułową dominantę zespołu, a jej bizantyjskie formy — jako znak tradycji kulturowej Kościoła prawosławnego. Świątynia ma pięć kopuł i absydę (konchę); sklepienie kopuły określa się jako niezwykłe dla regionu — podobne spotyka się tylko w architekturze mołdawskiej.

Poniżej — dwa elementy świątyni: na zdjęciu i na rysunku. Rysunki pokazują formę, a nie dokładne wymiary.

Kopuły

Pięć kopuł utrzymuje sylwetkę świątyni ponad korpusem seminaryjnym. Bizantyjska podstawa łączy się tu z elementami eklektyzmu — typowym dla XIX-wiecznego historyzmu językiem, w którym architekt swobodnie cytuje różne epoki.

Dach z wzorzystej dachówki

Wysokie, strome dachy pokrywa barwna dachówka ułożona w motywy bukowińskiego ornamentu ludowego. UNESCO osobno podkreśla, że dachy te odzwierciedlają kulturę ludową. Pierwotną dachówkę wytwarzano w miejscowej fabryce na wzór wiedeńskiej fabryki Heinricha Drasche; później stopniowo zastąpiono ją glazurowaną dachówką według oryginalnych wzorów, sprowadzoną z Austrii.

Malowidła

Sceny biblijne i czterech ewangelistów namalował wiedeński artysta Karl Jobst. Epaminonda Bucevschi pokrył wnętrze geometrycznym ornamentem przypominającym bukowińskie pisanki, kilimy i ręczniki. Snycerka, złocenia i malarstwo składają się w jeden rytm — ornament, który zaczyna się na dachu, ciągnie się dalej wewnątrz.

Kamień i materiał

Ściany Rezydencji są z czerwonej cegły licówki pozostawionej bez tynku; fundamenty — z kamienia łamanego i cegły. Do budowy korpusu seminaryjnego użyto piaskowca i wapienia zza Dniestru, w oknach — inkrustacja ceramiczna. Cegła, dachówka i kamień nie chowają się tu jedno za drugim: każdy materiał pokazano takim, jaki jest.

Historia z 2021 roku przypomina prostą zasadę: woda pod fundamentem jest groźniejsza niż jakakolwiek niepogoda nad dachem. Dlatego kolumny, gzymsy i cokoły z białego kamienia w świątyni potrzebują nie tylko dłuta, ale i przemyślanego odprowadzenia wody. O kolumnach i kapitelach z kamienia — nasz dział kolumny, pilastry, kapitele. Inna świątynia, w której światowe dziedzictwo UNESCO łączy się z malarstwem, to cerkiew św. Jura w Drohobyczu.