Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Odessie: od kaplicy staroobrzędowców do katedry
Ten sobór wyrósł z niewielkiej kaplicy staroobrzędowców, poświęconej w 1814 roku — i po mniej więcej stu dwudziestu latach stał się główną świątynią miasta, bo ważniejszą, Przemienienia Pańskiego, zamknięto.
W skrócie
| Adres | ul. Preobrażeńska 70, Odessa |
| Zbudowano | 1855–1869; cerkiew dolną poświęcono w 1875 r. |
| Architekt | L. C. Otton (według sobory.ru) |
| Typ | świątynia dwukondygnacyjna: cerkiew górna i dolna; dzwonnica |
| Wysokość | 56 m razem z dzwonnicą |
| Pojemność | 5–6 tysięcy osób (według Drzewa) |
| Status | sobór katedralny; jedno z głównych sanktuariów południa Ukrainy |
Historia w prostych słowach
Krótka opowieść na 4 minuty. Pełna chronologia ze wszystkimi datami, sporami i źródłami znajduje się niżej, w rozdziale „Kronika”.
Mała kaplica (1814–1845)
Mniej więcej dwadzieścia lat po założeniu miasta wspólnota staroobrzędowców urządziła w Odessie niewielką kaplicę. Poświęcono ją 7 lipca 1814 roku. Mówi się, że przy budowie pomagał gubernator miasta, książę Richelieu.
W 1841 roku wspólnota połączyła się z Cerkwią prawosławną, a świątynia stała się jednowierczą. W 1845 roku zatwierdzono plan nowej cerkwi z trzema ołtarzami.
Ikona i mgła (1853–1855)
Najpierw o samej ikonie. Według podania w lutym 1840 roku pani Julianna Kasperowa zobaczyła, że pociemniała twarz Matki Bożej na ikonie się rozjaśniła. Od tamtej pory ikonę nazywa się Kasperowską. W styczniu 1844 roku przeniesiono ją z posiadłości Kasperowych do cerkwi św. Mikołaja.
W 1853 roku do starej cerkwi wniesiono ikonę Matki Bożej Kasperowskiej. Według innych danych stało się to w sierpniu 1854 roku, a ikonę przeniesiono do soboru miejskiego.
W następnym roku, podczas wojny krymskiej, pod Odessą pojawiła się flota angielsko-francusko-turecka. Według podania to właśnie ta ikona ochroniła miasto. Jesienią 1854 roku oczekiwano ostrzału w święto Opieki Matki Bożej, ale gęsta mgła okryła morze i miasto, a okręty odpłynęły.
Budowa wielkiego soboru (1855–1875)
17 lipca 1855 roku święty Innocenty (Borysow) założył nową świątynię. Pieniądze dali odescy kupcy Jakub i Mikołaj Czerepiennikowowie. Architektem został L. T. Otton.
Budowa trwała czternaście lat. W kwietniu 1869 roku arcybiskup Dymitr (Muretow) poświęcił sobór. Źródła podają zarówno 12, jak i 13 kwietnia. Sobór wyszedł dwukondygnacyjny, z cerkwią górną i dolną oraz dzwonnicą. Razem z dzwonnicą miał 56 metrów wysokości, a pomieścić mógł 5–6 tysięcy ludzi.
W 1875 roku poświęcono ołtarze cerkwi dolnej, między innymi ku czci św. Mikołaja i Trzech Świętych Hierarchów. Według sobory.ru w 1902 roku w cerkwi górnej ustawiono pięciorzędowy porcelanowy ikonostas. Wykonano go na wzór ikonostasu ławry Troicko-Siergiejewskiej.
Zamknięcie i wojna (1932–1944)
W XX wieku sobór znalazł się w centrum wydarzeń, których jego budowniczowie nie mogli przewidzieć. 2 marca 1932 roku władza sowiecka zamknęła sobór Przemienienia Pańskiego, ówczesną główną świątynię Odessy. Rozebrano go w 1936 roku. Tak więc w 1932 roku cerkiew Zaśnięcia stała się katedralną, z błogosławieństwem metropolity Sergiusza.
Pod koniec lat 30. zamknięto także sobór Zaśnięcia, razem z innymi świątyniami miasta. W czasie wojny bomba zniszczyła środkową kopułę i część budynku.
W 1942 roku rumuńska władza okupacyjna wypompowała wodę z cerkwi dolnej. Stała w niej na półtora metra. Potem w cerkwi dolnej znów zaczęto odprawiać nabożeństwa.
Odrodzenie (po wojnie – 2012)
Po wojnie świątynię odnawiali arcybiskup Nikon, metropolita Borys i patriarcha Aleksy I. Służyli tu patriarchowie Aleksy I, Pimen i Aleksy II oraz kilku patriarchów wschodnich.
W 2008 roku przeprowadzono kapitalny remont, odnowiono ogrzewanie i malowidła. 30 października 2009 roku rada obwodowa postanowiła przekazać sobór eparchii odeskiej UKP. Jedno ze źródeł datuje nieodpłatne przekazanie na inne lata, 2010–2014. Kopułę nad dzwonnicą pozłocono w 2010 roku, a główną w 2012.
Słowniczek
| Słowo | Co oznacza |
|---|---|
| Staroobrzędowcy | Wierni, którzy nie przyjęli reform cerkiewnych XVII wieku i zachowali dawne obrzędy |
| Jednowiercy | Dawni staroobrzędowcy, którzy wrócili do Cerkwi prawosławnej, ale zachowali dawny obrządek |
| Ołtarz (prestoł) | Główny stół w prezbiterium; „trzyołtarzowa” znaczy z trzema ołtarzami |
| Sobór katedralny | Główna świątynia eparchii, w której urzęduje biskup |
| Eparchia | Okręg kościelny, którym kieruje biskup |
| Ikonostas | Ściana z ikonami między ołtarzem a resztą świątyni |
| Święty hierarcha | Biskup, którego Cerkiew uznała za świętego |
| Arcybiskup | Biskup wysokiej rangi |
| Cerkiew dolna | Świątynia na niższej kondygnacji budynku |
| Okupacja | Zajęcie terytorium przez obcą armię |
Kronika
Liczby w nawiasach kwadratowych to numery źródeł z listy na końcu strony. Zapis „według …” oznacza, że fakt potwierdza tylko jedno źródło. Rozdział „Podania” zawiera podania i legendy: zapisano je w źródłach, ale nie są potwierdzone dokumentami.
Od kaplicy do założenia soboru
- 7 lipca 1814
Poświęcono niewielką kaplicę staroobrzędowców — pierwszą cerkiew Zaśnięcia w Odessie, dwadzieścia lat po założeniu miasta. [1, 2, 3]

Rok 1814: kaplica na miejscu przyszłego soboru. Ilustracja: IKONASTONE - 1814
Według sobory.ru budowie sprzyjał gubernator, książę Richelieu. [1]
- Luty 1840
Według podania pani Julianna Kasperowa zobaczyła, że pociemniała twarz ikony Matki Bożej się rozjaśniła; ikona stała się znana jako Kasperowska. [11, 12]
- 1841
Według sobory.ru wspólnota staroobrzędowców zjednoczyła się z Cerkwią prawosławną, a świątynia stała się jednowiercza. [1]
- Styczeń 1844
Kasperowską ikonę przeniesiono z majątku Kasperowów do miejscowej cerkwi św. Mikołaja. [11, 12]

styczeń 1844: procesja z ikoną (rekonstrukcja umowna). Ilustracja: IKONASTONE - 1845
Zatwierdzono plan świątyni o trzech ołtarzach. [1, 2]
- 1853–1854
Do kaplicy Zaśnięcia wniesiono Kasperowską ikonę: sobory.ru i komandirovka.ru podają rok 1853. Według OCA w sierpniu 1854 r. ikonę przeniesiono w procesji do soboru miejskiego, gdzie pozostała do 20 maja 1856 r. [1, 3, 12]
- Wrzesień 1854
W czasie wojny krymskiej flota sprzymierzonych oblegała Odessę; według podania przed spodziewanym ostrzałem w święto Opieki Matki Bożej miasto i morze spowiła gęsta mgła, a okręty odpłynęły. [11]

Wrzesień 1854 roku: mgła nad odeskim portem. Ilustracja: IKONASTONE - 17 lipca 1855
Arcybiskup Innocenty (Borysow) założył nową świątynię o trzech ołtarzach. Drzewo podaje 17 czerwca. Według sobory.ru architektem był L. C. Otton, a główne środki przekazali kupcy Jakow i Mikołaj Czerepiennikowowie. [1, 2, 3, 4]

17 lipca 1855 roku: założenie soboru. Ilustracja: IKONASTONE
Sobór eparchii odeskiej
- 12 lub 13 kwietnia 1869
Arcybiskup chersoński i odeski Dymitr (Muretow) poświęcił sobór po czternastu latach budowy. ESU i Drzewo potwierdzają tylko rok 1869. [1, 2, 4, 5]

Rok 1869: poświęcenie soboru. Ilustracja: IKONASTONE - 19 stycznia 1875
Arcybiskup Leoncjusz poświęcił główny ołtarz cerkwi dolnej, jednowierczej — pod wezwaniem świętego Mikołaja. [1, 2]

19 stycznia 1875: poświęcenie dolnej cerkwi (rekonstrukcja umowna). Ilustracja: IKONASTONE - 30 stycznia 1875
Poświęcono drugi ołtarz cerkwi dolnej — Trzech Świętych Hierarchów. [1, 2]
- 1897
Kapłana Jonasza Atamańskiego przeniesiono do służby w cerkwi Zaśnięcia w Odessie. [13, 14, 15]
- 1901
Ojca Jonasza mianowano proboszczem cerkwi św. Mikołaja w porcie. [13, 14, 15]
- 1902
Według sobory.ru w cerkwi górnej ustawiono porcelanowy ikonostas, „taki sam jak w Ławrze Troicko-Siergijewskiej”. [1]

Cerkiew Zaśnięcia w Odessie, fototypia „Scherer, Nabholz i Co”, przed 1902 r. Wikimedia Commons, domena publiczna
Zamknięcie i wojna
- 30 maja 1924
Zmarł ojciec Jonasz. Na pogrzeb przyszła „cała wierząca Odessa”. [13, 14, 15, 17]

30 maja 1924 roku: pogrzeb ojca Jonasza. Ilustracja: IKONASTONE - 2 marca 1932
Władze sowieckie zamknęły sobór Przemienienia Pańskiego — ówczesną główną świątynię Odessy. [6, 7, 8]
- 1932
Sobór Zaśnięcia stał się katedralny. Według sobory.ru — z błogosławieństwa metropolity Sergiusza; powodem było zamknięcie soboru Przemienienia Pańskiego. [1, 2]
- 1936
Sobór Przemienienia Pańskiego rozebrano (Radio Swoboda podaje też rok 1937). To odrębna świątynia, ale jej los wpłynął na status soboru Zaśnięcia. [5, 6, 7, 8, 9]
- Koniec lat 30.
Sobór Zaśnięcia zamknięto razem z innymi świątyniami miasta. [1, 2]
- 1941–1944
Odessa pod okupacją rumuńską. [5]
- 1942
Rumuńskie władze okupacyjne wypompowały wodę, która na półtora metra zalała cerkiew dolną, i zezwoliły na wznowienie tam nabożeństw. [1, 2]

Rok 1942: cerkiew dolna po zalaniu. Ilustracja: IKONASTONE - Lata wojny (rok nie podano)
Według sobory.ru bomba zniszczyła centralną kopułę i część budynku. [1]
- 1944
Według artykułu W. Szczetnikowa na sowieckiej liście 22 gmin religijnych Odessy figuruje „sobór Zaśnięcia”; parafianie zebrali dla rannych żołnierzy Armii Czerwonej 2771 rubli. [10]
- Lata powojenne
Według sobory.ru dużą rolę w odbudowie świątyni odegrali arcybiskup Nikon, metropolita Borys i patriarcha Aleksy I. [1]
- Dziesięciolecia powojenne
Według sobory.ru w soborze służyli patriarchowie Aleksy I, Pimen i Aleksy II oraz kilku patriarchów wschodnich. [1]
Historia najnowsza
- 22 listopada 1995
Synod UKP (Patriarchat Moskiewski) zaliczył ojca Jonasza do świętych czczonych lokalnie w eparchii odeskiej. [16]
- 1996
Według nyblago.org relikwie świętego Jonasza przeniesiono do soboru Zaśnięcia. [14]
- 2008
Remont kapitalny, nowe ogrzewanie i malowidła ścienne za metropolity Agafangela. [1, 4]
- 30 października 2009
Odeska rada obwodowa podjęła decyzję o przekazaniu soboru eparchii odeskiej UKP (PM). Dumska datuje nieodpłatne przekazanie eparchii na lata 2010–2014. [4, 19]
- 2010 i 2012
Według sobory.ru pozłocono kopułę dzwonnicy i główną kopułę. [1]

2010 i 2012: złocenie kopuł (rekonstrukcja umowna). Ilustracja: IKONASTONE - 21 lipca 2010
Patriarcha Cyryl poświęcił odbudowany sobór Przemienienia Pańskiego (odbudowa trwała w latach 1999–2010). [23, 24]
- 27 października 2015
Synod UKP wpisał ojca Jonasza do menologium, wspomnienie — w dniu odnalezienia relikwii, 1 lipca. [16]
- 30–31 grudnia 2015
Z soboru skradziono datki wiernych; według eparchii był to już trzeci taki przypadek. Według Dumskiej. [18]
- 23 lipca 2023
Rosyjska rakieta uszkodziła sobór Przemienienia Pańskiego; Kasperowską ikonę, która wówczas się w nim znajdowała, wydobyto spod gruzów. Soboru Zaśnięcia to nie dotyczy. [22]
Utracone i odtworzone
| Co | Było | Stało się | Gdzie jest teraz |
|---|---|---|---|
| Kaplica staroobrzędowców | 1814 r., pierwsza cerkiew Zaśnięcia w Odessie | W 1841 r. stała się jednowiercza; na jej miejscu wyrósł nowy sobór | Losy budynku nie są opisane w źródłach [1, 2] |
| Porcelanowy ikonostas | Cerkiew górna, 1902 r. | Nie zachował się | Ocalała jedna ikona Zaśnięcia, 50 × 50 cm, 25 kg (według sobory.ru) [1] |
| Centralna kopuła | Cerkiew górna | Zniszczona przez bombę w czasie wojny | Odbudowana; pozłocona w 2012 r. [1] |
| Cerkiew dolna | Poświęcona w styczniu 1875 r. | Zalana na 1,5 m; wodę wypompowano w 1942 r. | Czynna; tu znajdują się relikwie świętego Jonasza [1, 2] |
| Status katedralny | Od 1932 r. | Sobór zamknięto pod koniec lat 30. | Nabożeństwa w cerkwi dolnej wznowiono w 1942 r.; sobór jest czynny [1, 2] |
| Sobór Przemienienia Pańskiego (odrębna świątynia) | Główny sobór Odessy | Zamknięty w 1932 r., rozebrany w 1936 r. | Odbudowany, poświęcony w 2010 r.; uszkodzony w 2023 r. [5, 6, 7, 24] |
| Relikwie świętego Jonasza | Pochowany w 1924 r. na Cmentarzu Słobódzkim | Relikwie odnaleziono; rok w źródłach nie jest podany | W cerkwi dolnej soboru [1, 2, 13, 15] |
Architektura
Sobory.ru określa styl soboru jako rosyjsko-bizantyjski. Najważniejszą cechą jest dwukondygnacyjny układ: sobór składa się z cerkwi górnej i dolnej. Już w 1845 roku zatwierdzono plan świątyni o trzech ołtarzach; główny ołtarz cerkwi górnej jest pod wezwaniem Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy, a w cerkwi dolnej w 1875 roku poświęcono ołtarze świętego Mikołaja Cudotwórcy i Trzech Świętych Hierarchów. Cerkiew dolna ma własne ołtarze i żyje własnym życiem: poświęcono ją w 1875 roku, sześć lat po górnej, i to ją jako pierwszą odnowiono w 1942 roku. Taki dwukondygnacyjny układ to praktyczne rozwiązanie dla dużego miejskiego soboru: dwie przestrzenie liturgiczne pod jednym dachem, każda z własnymi ołtarzami, własnym światłem i własnym rytmem nabożeństw.
Według Drzewa wysokość soboru razem z dzwonnicą wynosi 56 metrów, a pojemność — 5–6 tysięcy osób.
Poniżej — dwa elementy świątyni: na zdjęciu i na rysunku. Rysunki pokazują formę, a nie dokładne wymiary.
Dzwonnica


Dzwonnica wyznacza wysokość soboru — 56 metrów. Jej kopułę pozłocono w 2010 roku. Według sobory.ru w czasie wojny dzwonnica stała się jednym z symboli walki odeszczan z okupantami.
Centralna kopuła


Centralną kopułę zniszczyła bomba w czasie II wojny światowej. Odbudowaną kopułę pozłocono w 2012 roku i teraz współbrzmi ona z kopułą dzwonnicy.
Niuanse, które łatwo przeoczyć
Katedra „w spadku”. Sobór Zaśnięcia nie stał się katedralny dlatego, że tak go zaplanowano. Według sobory.ru i russian-church.ru stało się to w 1932 roku, gdy główna świątynia miasta — sobór Przemienienia Pańskiego — została utracona dla kultu; w 1936 roku go wysadzono. Tamten sobór później odbudowano, a sobór Zaśnięcia nadal nazywa się katedralnym.
Porcelanowy ikonostas. Według sobory.ru (innych źródeł nie znaleźliśmy) w 1902 roku w soborze ustawiono pięciorzędowy ikonostas z porcelany. Do naszych czasów ocalała tylko ikona Zaśnięcia, 50 × 50 cm, o wadze 25 kg. Dla kamieniarza to ciekawy przykład: ikonostas można wykonać z drewna, kamienia, metalu — a nawet z porcelany, ale każdy materiał na swój sposób przeżywa katastrofy.
Świątynia pod wodą. W czasie wojny cerkiew dolną zalało na półtora metra. W 1942 roku władze rumuńskie wypompowały wodę i wznowiły nabożeństwa właśnie w cerkwi dolnej.
Flaga na dzwonnicy — podanie. Według podania przytaczanego przez sobory.ru sowieccy konspiratorzy wywiesili na dzwonnicy czerwoną flagę, a władze rumuńskie zdjęły ją dopiero następnego wieczoru.
Ikona z Siedmiogrodu. Kasperowska ikona, według podania, przybyła z Siedmiogrodu: przywiózł ją Serb, który osiedlił się na Chersońszczyźnie. W 1809 roku trafiła do kapitana Mikołaja Kasperowa i jego żony Julianny, a w 1840 roku, według UOCC, nocą zajaśniała i odnowiła się. Majątek Kasperowów zaczęto nazywać Kasperiwką, a w 1844 roku ikonę przeniesiono do miejscowej cerkwi św. Mikołaja. OCA zauważa, że prawdziwe pochodzenie ikony nie jest znane. Według UOCC ikona co roku wędruje: od święta Opieki Matki Bożej do Jasnego Czwartku przebywa w Odessie, potem w Chersoniu i Mikołajowie.
Krzyż świętego Jonasza. Według eparchii odeskiej w cerkwi dolnej przechowuje się relikwie świętego Jonasza Odeskiego (Atamańskiego) i krzyż, którym święcił wodę. Ten krzyż to jedna z najbardziej czczonych świętości soboru. Według UOCC i Prawosławnego Błagowiesta ojca Jonasza w 1897 roku przeniesiono do służby w cerkwi Zaśnięcia; w 1901 roku został proboszczem cerkwi św. Mikołaja w porcie. Zmarł w 1924 roku; na pogrzeb, mimo starań władz, by umniejszyć wydarzenie, przyszło według UOCC nie mniej niż setki tysięcy ludzi; inne źródła piszą jedynie o „całej wierzącej Odessie”. 22 listopada 1995 roku Synod UKP zaliczył go do świętych czczonych lokalnie w eparchii odeskiej, a w 2015 roku jego imię wpisano do menologium. Relikwie spoczywają w cerkwi dolnej, w której niegdyś służył. Rok urodzenia źródła podają różnie — 1852 lub 1855.
Galeria zdjęć



Kamień i materiał
Źródła, które przejrzeliśmy, niewiele mówią o materiale murów — za to szczegółowo opisują, z czego wykonano wystrój. Pięciorzędowy porcelanowy ikonostas z 1902 roku, o którym pisze sobory.ru, to rzadkie rozwiązanie w świątyni prawosławnej. Porcelana daje czystą, jasną powierzchnię i delikatny relief, ale źle znosi uderzenia: z całego ikonostasu została jedna ikona. Złocenie kopuł z lat 2010 i 2012 to kolejna warstwa, która zmienia się częściej niż mury.
Cerkiew dolna wnosi do tej rozmowy jeszcze jeden temat — wodę. Zalało ją na półtora metra i zanim można było w niej służyć, trzeba było ją osuszyć. Każdy, kto pracował z kamieniem w piwnicach i półpiwnicach, wie: wilgoć nie pyta, jak czczona jest przestrzeń. Podnosi się kapilarami, wynosi sole na powierzchnię, niszczy spoiny. Dlatego w takich świątyniach materiał posadzki, schodów i cokołu wybiera się nie według koloru, lecz według tego, jak zachowuje się w wilgoci.
Materiał ikonostasu to nie tylko kwestia piękna, ale i tego, co się z nim stanie za sto lat. Drewno płonie, porcelana się tłucze, kamień najtrudniej ruszyć z miejsca. Takie kwestie warto rozstrzygać już na etapie projektu — gdy wybiera się materiał na ikonostas. O tym, jak zbudowany jest ikonostas i co znajduje się w każdym jego rzędzie, piszemy w artykule „Ile rzędów ma ikonostas”, a o wersji kamiennej — w artykule „Kamienny ikonostas”.
Świątynia, po której zniszczeniu sobór Zaśnięcia stał się katedralny, to sobór Przemienienia Pańskiego w Odessie.
Czy wiesz, że
Cerkiew dolną poświęcano dwukrotnie: 19 stycznia 1875 r. (ołtarz św. Mikołaja) i 30 stycznia (Trzech Świętych Hierarchów). [1, 2]
Cerkiew dolna od początku była jednowiercza; widać to z opisu poświęcenia z 1875 r. [1, 2]
Po poświęceniu cerkwi dolnej moskwianie ofiarowali jej ikony i utensylia. Według Dumskiej. [2]
Według Drzewa w cerkwi górnej są ołtarze Zaśnięcia, apostoła Jakuba i świętej Ksenii z Miletu, w dolnej — Mikołaja, Trzech Świętych Hierarchów i Wprowadzenia do Świątyni. [4]
Według Drzewa wysokość razem z dzwonnicą wynosi 56 m, pojemność — 5–6 tysięcy osób. [4]
Ojciec Jonasz miał dziewięcioro dzieci. [13, 14, 15]
Przed przeniesieniem do Odessy ojciec Jonasz przez osiem do dziesięciu lat służył we wsi Kardaszówka; ponad dwustu sztundystów przyjęło tam prawosławie. [13, 14, 15]
Według UOCC na pogrzeb ojca Jonasza przyszły setki tysięcy ludzi; władze zakazywały pogrzebu w niedzielę, ale w poniedziałek przyszło jeszcze więcej osób. Inne źródła piszą o „całej wierzącej Odessie”. [13, 17]
Rok urodzenia Jonasza Atamańskiego źródła podają różnie. [13, 14, 15]
22 listopada 1995 r. — kanonizacja lokalna; 27 października 2015 r. — wpisanie do menologium UKP. [16]
ESU wspomina sobór tylko na liście zachowanych świątyń Odessy: „Sobór Zaśnięcia, cerkiew ikony Matki Bożej Wszystkich Zasmuconych Radość (obie — 1869)” (tłumaczenie z ukraińskiego). [5]
W Odessie jest też Patriarszy Monaster Zaśnięcia (założony w 1824 r.; jego cerkiew Zaśnięcia wysadzono w 1936 r.). To inna świątynia. [25]
Nabożeństwa w cerkwi dolnej wznowiono w 1942 r., a w 1944 r. „sobór Zaśnięcia” figurował wśród 22 gmin miasta. [1, 2, 10]
Podania
Mgła 1854 roku
Według podania, gdy flota sprzymierzonych oblegała Odessę i spodziewano się ostrzału w święto Opieki Matki Bożej, morze i miasto spowiła gęsta mgła, a okręty odpłynęły. Zapisano w materiale UKP w Kanadzie. OCA datuje ocalenie na 1 października 1855 r. i łączy je z molebnem arcybiskupa Innocentego. [11, 12]
Ikona z Siedmiogrodu
Według podania ikonę przywiózł Serb z Siedmiogrodu: UOCC i OCA podają wiek XVI, Ukrinform — połowę XVIII. [11, 12, 20]
Odnowienie ikony
Według podania w lutym 1840 r. Julianna Kasperowa zobaczyła, że pociemniała twarz ikony stała się jasna. Zapisano w OCA i UOCC. [11, 12]
Cholera 1922 roku
Według podania ikona ocaliła wieś Hnyliakowe w obwodzie odeskim od cholery w 1922 r. Zapisano tylko w infografice Ukrinformu. [20]
Flaga na dzwonnicy
Według podania przytaczanego przez sobory.ru sowieccy konspiratorzy wywiesili na dzwonnicy czerwoną flagę, a Rumuni zdjęli ją dopiero następnego wieczoru; kiedyś przypominała o tym tablica pamiątkowa. [1]
Ikona wzdłuż wybrzeża
Według Olega Kipera (grudzień 2024 r.) na początku inwazji metropolita Agafangel objechał wybrzeże z ikoną, zerwała się burza i desant nie wylądował. Kiper nie wymienił ikony, a sam nazwał to „legendą”. [21]
Postacie
- Armand-Emmanuel du Plessis, książę de Richelieu — gubernator Odessy; według sobory.ru pomagał w budowie kaplicy w 1814 r.
- Innocenty (Borysow) — arcybiskup chersoński i taurydzki; założył sobór 17 lipca 1855 r.
- Jakow i Mikołaj Czerepiennikowowie — odescy kupcy, według sobory.ru przekazali główne środki na budowę.
- L. C. Otton — architekt soboru (według sobory.ru).
- Dymitr (Muretow) — arcybiskup chersoński i odeski; poświęcił sobór w kwietniu 1869 r.
- Leoncjusz — arcybiskup; poświęcił ołtarze cerkwi dolnej w styczniu 1875 r.
- Jonasz Atamański (Odeski) — kapłan; od 1897 r. służył w cerkwi Zaśnięcia; †30 maja 1924; relikwie w cerkwi dolnej soboru.
- Mikołaj i Julianna Kasperowowie — właściciele Kasperowskiej Ikony; w ich majątku ikona odnowiła się w 1840 r.
- Nikon, Borys, Agafangel — hierarcha i metropolici, którzy według sobory.ru odbudowywali i odnawiali sobór.
- Oleg Kiper — szef Odeskiej Obwodowej Administracji Wojskowej; autor opowieści o ikonie z 2022 r.
Jak cytować
IKONASTONE. Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Odessie // Przewodnik po świątyniach Ukrainy. URL: https://ikonastone.com/pl/przewodnik/sobor-zasniecia-odessa/ (dostęp: DD.MM.RRRR).
Nie wiesz, jak nazywa się wyrób? Przejdź przez świątynię od ołtarza po plac →
Chcesz podarować coś do kościoła? Co podarować do kościoła →
Chcesz upamiętnić bliskich lub poległego parafianina? Pamięć przy świątyni →
Często zadawane pytania
Kiedy zbudowano sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Odessie?
Nową świątynię założył święty Innocenty 17 lipca 1855 roku. Budowa trwała 14 lat, a sobór poświęcono w kwietniu 1869 roku — źródła podają 12 lub 13 kwietnia. Cerkiew dolną poświęcono w 1875 roku.
Kto był architektem soboru?
Według sobory.ru architektem był L. C. Otton, a główne środki przekazali odescy kupcy Jakow i Mikołaj Czerepiennikowowie.
Dlaczego sobór Zaśnięcia stał się katedralny?
Według sobory.ru i russian-church.ru sobór Zaśnięcia stał się katedralny w 1932 roku z błogosławieństwa metropolity Sergiusza, ponieważ władze sowieckie zamknęły sobór Przemienienia Pańskiego 2 marca 1932 roku; rozebrano go w 1936 roku.
Jakie świętości przechowuje się w soborze?
Relikwie świętego sprawiedliwego Jonasza Odeskiego i jego krzyż, którym święcił wodę, oraz ikonę świętego Innocentego z cząstką relikwii. Kasperowska Ikona Matki Bożej jest związana z soborem, ale co roku wędruje między Odessą, Chersoniem i Mikołajowem.
Jaką wysokość ma sobór?
Według Drzewa wysokość soboru razem z dzwonnicą wynosi 56 metrów, a pojemność — 5–6 tysięcy osób.
Źródła 25
- Sobory.ru. Кафедральный собор Успения Пресвятой Богородицы, Одесса
- Думская. Свято-Успенский собор Одессы. Нижний храм
- Komandirovka.ru. Свято-Успенский кафедральный собор
- Древо. Одесский Успенский собор
- ЕСУ. Одеса
- Українська правда. Життя. Двічі страждав від окупантів: що відомо про Спасо-Преображенський собор в Одесі (23.07.2023)
- Kyiv Post. The Troubled History of the Cathedral of Odesa: Foundation, Demolition and Revival
- Odessa Journal. History of the Spaso-Preobrazhensky Holy Transfiguration Cathedral of Odessa
- Радіо Свобода. «Знищили більшовики, знищили путінці, але українці знову відродять» (2023)
- В. Щетников. Православная церковь в Трансністрии (1941–1944 рр.) // Одесика, 2002, с. 248–253
- UOCC. Kasperivs'ka Icon of the Mother of God
- OCA. Icon of the Mother of God of Kasperov
- UOCC. The Righteous Priest of Odesa
- Православный благовест Нью-Йорка. Праведный Иона Одесский (+1924)
- Азбука веры. Праведный Иона, Одесский чудотворец (1855–1924)
- УПЦ. Журнали засідання Священного Синоду від 27 жовтня 2015 року
- St John the Wonderworker Church. Jonah Atamansky, of Odessa, Archpriest, righteous
- Думская. В Одессе накануне Нового года обокрали кафедральный собор (01.01.2016)
- Думская. Томосом по куполу: как отразятся процессы в украинском православии на Одесской области
- Укрінформ. Чудотворні ікони українських храмів. Інфографіка
- Zaxid.net. Голова Одеської ОВА вважає, що митрополит УПЦ МП завадив висадці російського десанту (16.12.2024)
- Orthochristian. Wonderworking icon survives severe damage to Odessa Cathedral (2023)
- LB.ua. Патриарх Кирилл освятил собор в Одессе (21.07.2010)
- Журнал «Art and Design» (КНУТД). Стаття про Одеський Спасо-Преображенський собор
- ЕСУ. Одеський Свято-Успенський патріарший чоловічий монастир

- Miasto
- Odessa, obwód odeski
- Zbudowano
- 1855–1869; cerkiew dolną poświęcono w 1875 r.
- Typ
- świątynia dwukondygnacyjna (cerkiew górna i dolna) z dzwonnicą; styl rosyjsko-bizantyjski
- Materiał
- murowana
- Stopień zbadania
- 29%





