W świątyni są rzeczy, które nie mogą być przypadkowe. Ołtarz (prestoł) jest wśród nich pierwszy.

Najpierw o tym, co o nim powiedziano. „Zakon Bożyj” określa ołtarz jako szczególnie poświęcony czworokątny stół pośrodku prezbiterium. Cerkiew Prawosławna w Ameryce dodaje: to prosty stół o proporcjonalnych wymiarach, często w kształcie sześcianu, i zawsze jest wolnostojący, tak aby można go było obejść. Pod jednym z naszych wpisów czytelnik zauważył, że kanonicznie ołtarz jest kwadratowy. Źródła mówią ostrożniej: czworokątny, często sześcian.

Z wymiarami jest tak samo. Jednej tabeli nie znaleźliśmy. W objaśnieniu do obrzędu poświęcenia świątyni czytamy: wysokość ołtarza wynosi zazwyczaj 1,2 metra, długość i szerokość – stosownie do wymiarów prezbiterium. Ołtarz mierzy się więc prezbiterium.

Materiał. W tradycji wschodniej ołtarz bywa i drewniany, i kamienny. W rzymskokatolickiej zapisano surowiej: mensa stałego ołtarza ma być z kamienia, i to naturalnego (Institutio Generalis Missalis Romani, nr 301). Konferencja Episkopatu może dopuścić także inny godny materiał, ale reguła brzmi właśnie tak.

Teraz to, co dotyczy kamieniarza bezpośrednio.

Pierwsze – relikwie. Według obrzędu nowy ołtarz stoi na czterech słupkach, a piąty, pośrodku od strony wschodniej, ma szkatułkę na święte relikwie. W kamieniu takie miejsce lepiej zaplanować na rysunku przed cięciem, niż dodawać potem.

Drugie – szaty. Ołtarz okrywa się dwiema szatami: spodnia jest biała, płócienna, a wierzchnia, indytion, z droższej tkaniny. Jeśli nakrycia sięgają podłogi, jak opisuje jedna z amerykańskich parafii, rzeźbienia na podporach pod nimi nie widać. Bywa też inaczej: kamień zostaje odsłonięty, jak na zdjęciu do tego artykułu. O to, jak jest przyjęte w Państwa świątyni, warto zapytać proboszcza jeszcze przed szkicem dekoracji.

Trzecie – kto decyduje. Wielkie poświęcenie świątyni z ołtarzem jest świętą czynnością biskupa; gdy nie może on być obecny osobiście, świątynię poświęca się za pośrednictwem poświęconego przez niego antyminsu. Według Statutu Prawosławnej Cerkwi Ukrainy biskup diecezjalny udziela błogosławieństwa na budowę i remont świątyń oraz dba o ich wygląd zewnętrzny i wewnętrzny zgodnie z tradycją cerkiewną. Dlatego zanim zamówi się kamienny ołtarz, warto, aby proboszcz zasięgnął rady w diecezji. A dopiero potem bierzemy zdjęcie prezbiterium, wymiary i siadamy do rysunku.

Co przesłać pracowni przed pierwszym szkicem

Projekt ołtarza (prestołu) nie zaczyna się od ornamentu, lecz od kilku prostych wymiarów. Oto o co prosimy proboszcza lub starostę parafii:

Zdjęcia prezbiterium z trzech miejsc: od carskich wrót, od strony północnej i południowej. Widać na nich, ile zostaje miejsca, by obejść ołtarz dookoła.
Szerokość i głębokość prezbiterium oraz odległość od ściany wschodniej do ikonostasu. Ołtarz stoi pośrodku, więc właśnie te liczby wyznaczają jego długość i szerokość.
Co już stoi w prezbiterium: górne miejsce, stół ofiarny, stopnie, grzejniki.
Droga od drzwi świątyni do prezbiterium. Metr sześcienny granitu waży około 2,7 tony, a nawet ołtarz z osobnych płyt trzeba przenieść przez drzwi i diakońskie drzwi. Szerokość najwęższego przejścia czasem decyduje, z jakich części ołtarz zostanie złożony.
Posadzka. Z czego jest wykonana i czy wytrzyma punktowe obciążenie podpór. Czasem pod ołtarz potrzebny jest osobny fundament.

Te pytania nie dotyczą piękna. Ale to one decydują, czy kamień stanie na swoim miejscu za pierwszym razem.

Co przeczytać przed rozmową z mistrzem

Jeśli chcesz zgłębić temat bardziej, niż pozwala na to aktualność, w Przewodniku są trzy artykuły: „Ołtarz i stół ofiarny” — co gdzie stoi w prezbiterium; „Z czego robi się ołtarz” — drewno, marmur, granit, piaskowiec; „Górne miejsce” — o tym, co stoi za ołtarzem.

Kamień w tej historii jest najcierpliwszy. Zaczeka, aż wszyscy się porozumieją.