Grado: bazylika z VI wieku, w której każda kolumna jest inna
W nawie tej bazyliki jest dziesięć kolumn, po pięć z każdej strony. Każda w innym stylu.
W nowym projekcie nazwano by to błędem. Tutaj to biografia. Różne kolumny są, jak przypuszcza Liturgical Arts Journal, spoliami: wzięto je ze starszych budowli i postawiono po raz drugi.
Bazylika Santa Maria delle Grazie stoi w Grado, na północnym wschodzie Włoch. Zbudowano ją w VI wieku na zlecenie patriarchy Akwilei Eliasza (Elias), na fundamentach jeszcze starszej świątyni. Czasopismo nazywa ją jedną z najstarszych budowli kultu chrześcijańskiego na wybrzeżu północnego Adriatyku.
Najciekawsze rzeczy zrobiono tu z kamienia. Ołtarz stoi na posadzce opus sectile, ułożonej z kamiennych płytek wyciętych w różne kształty; pokrywa ona całe prezbiterium. Mówi się, że i ołtarz, i posadzkę zachowano jeszcze z bazyliki z V wieku. Za ołtarzem, w półkolu apsydy, znajduje się synthronon – ława dla duchowieństwa.
Prezbiterium od nawy oddziela balustrada z VI wieku. Na jej płytach widać krzyże greckie, pary gołębi i kantaros, dużą czarę do picia. Na drugiej płycie – krzyż łaciński, kolejna para gołębi i pawie, znak zmartwychwstania i życia wiecznego.
W nawach bocznych leżą mozaiki z V wieku, mniej więcej metr niżej niż posadzka nawy głównej: wskazuje to na pierwotny poziom wcześniejszej bazyliki. Był tu też baldachim nad ołtarzem, cyborium (ciborium magnum). Nie zachował się, a jego pozostałości wystawiono wzdłuż ściany. W 1924 roku bazylikę odrestaurowano i usunięto część dobudówek z późniejszych wieków.
Co widzi tu pracownia. Balustrada ma półtora tysiąca lat i nadal oddziela prezbiterium od nawy. A kolumny, jeśli to rzeczywiście spolia, służyły już w starszych budowlach i stanęły tu do pracy po raz drugi. Cichszego argumentu na rzecz kamienia nie znamy.
I jeszcze jedno. Dziesięć różnych kolumn stoi w jednej nawie. Jedność w świątyni opiera się na proporcji i rytmie, a nie na jednakowości detali. Warto o tym pamiętać, gdy w projekcie pojawiają się kolumny, pilastry i kapitele.
