Chrzcielnica i kropielnica to chyba jedyne rzeczy w świątyni, które robi się z kamienia po to, by stała w nich woda. Reszta kamienia wodę raczej znosi.

Co mówią źródła

Jeden z najstarszych tekstów chrześcijańskich, Didache, czyli „Nauka Dwunastu Apostołów”, opisuje chrzest po kolei: w wodzie „żywej”, czyli bieżącej. Jeśli jej nie ma — w innej. Jeśli nie można w zimnej — w ciepłej. A gdy nie ma żadnej, trzy razy polać wodą głowę w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Już wtedy reguła miała plan awaryjny i dotyczył on wody, nie istoty.

W prawosławnym obrzędzie chrztu kapłan trzykrotnie zanurza człowieka w wodzie. Stąd pierwsze wymaganie wobec chrzcielnicy: musi być głębsza, niż chciałby dekorator.

Dlaczego osiem

W Mediolanie, pod placem przed katedrą, odkopano pozostałości ośmiobocznego baptysterium San Giovanni alle Fonti. Badacze uważają, że właśnie tu święty Ambroży z Mediolanu ochrzcił świętego Augustyna w noc paschalną 387 roku. Napis przypisywany Ambrożemu wyjaśnia kształt: świątynia ma osiem nisz, chrzcielnica jest ośmioboczna, a tej liczbie przystoi być podstawą sali świętego chrztu.

Ósmy dzień to dzień po zakończonym tygodniu stworzenia, obraz Zmartwychwstania i nowego życia. Ośmiobok w chrzcielnicy nie jest więc ornamentem, lecz argumentem.

Co ustalić przed rysunkiem

Teraz to, co dotyczy kamieniarza.

Po pierwsze — kogo będą chrzcić. Chrzcielnica dla niemowląt to czasza na nóżce. Chrzcielnica do chrztu dorosłych przez zanurzenie jest już bliższa małemu basenowi. Marmurowa chrzcielnica z VI wieku w Hagii Sophii w Konstantynopolu według jednego z badaczy miała objętość około 12 metrów sześciennych i mieściła do dziesięciu dorosłych. Każda konkretna świątynia leży gdzieś pomiędzy.

Po drugie — woda. Skąd się ją nalewa i gdzie wylewa po sakramencie, decyduje proboszcz zgodnie z praktyką Kościoła. Dla kamieniarza to otwór, odpływ i spadek dna, które wpisuje się w rysunek przed cięciem. Granit można nawiercić później, ale to już naprawa, nie zamysł.

Po trzecie — spoiny. Wczesne chrzcielnice często składano z dużych bloków kamiennych dopasowanych tak, by spoiny nie przepuszczały wody, a samą czaszę starano się wyciąć z jednego kamienia. Logika jest dziś ta sama: im mniej spoin, tym mniej miejsc, którędy woda będzie szukać ujścia.

Po czwarte — kamień. Będzie stał w wodzie latami, więc wybiera się go według tego, jak skała znosi wilgoć, a nie tylko według koloru. O tym, jak zachowują się granit, marmur i wapień, pisaliśmy osobno.

Takie chrzcielnice i kropielnice projektujemy pod konkretną świątynię i jej proboszcza.

Woda stoi w chrzcielnicy kilka minut. Kamień — stulecia. Dlatego o odpływie warto pomyśleć wcześniej niż o krzyżach na pasie.