Łuk, nimb, napis – na ilustracji podpisano tylko trzy detale, a za każdym stoi osobna decyzja. Przed nami ikona św. Mikołaja na kamieniu: święty w szatach biskupich i mitrze błogosławi prawą ręką, a w lewej trzyma zamkniętą Ewangelię.

Ikona św. Mikołaja na kamieniu: jak rozpoznać wizerunek

Mikołaj był biskupem Miry Licyjskiej w Azji Mniejszej, w IV wieku. Ikona Mikołaja Cudotwórcy przedstawia go właśnie jako biskupa: w szatach liturgicznych, z Ewangelią w lewej ręce i prawą uniesioną do błogosławieństwa. Głowa świętego bywa na ikonach odkryta, bywa w mitrze. Tutaj – w mitrze.

Księgę trzyma nie gołą ręką, lecz przez tkaninę. W ikonie wyraża się w ten sposób cześć dla Ewangelii: dłoń podtrzymująca księgę jest okryta szatą.

Chrystus i Matka Boża u góry: Ewangelia i omoforion

W górnych narożnikach ikony, na obłokach, widać dwie małe postacie: Chrystusa po lewej i Matkę Bożą po prawej. To nie ozdoba, lecz opowieść.

Późny przekaz hagiograficzny głosi, że na pierwszym soborze nicejskim w 325 roku Mikołaj uderzył Ariusza, którego naukę sobór potępił. Według tego przekazu świętego pozbawiono insygniów biskupich i uwięziono, a nocą ukazali mu się Chrystus i Matka Boża: Chrystus podał mu Ewangelię, Matka Boża – omoforion, szeroką wstęgę na ramionach, oznakę godności biskupiej.

Z tym przekazem wiąże się małe postacie po obu stronach głowy świętego – Chrystusa z księgą i Matkę Bożą z omoforionem.

Wspomnienie św. Mikołaja przypada 6 grudnia według kalendarza nowojuliańskiego; we wspólnotach, które trzymają się juliańskiego – 19 grudnia według nowego stylu.

Ikona na kamieniu w łuku: dlaczego właśnie ta forma

Łuk to sklepienie o wygiętym zarysie, którym przekrywa się otwór w ścianie. Okno, portal, nisza: ten kontur budowla zna i bez ikony. Dlatego wizerunek w łuku nie leży na ścianie, lecz w nią wchodzi.

Zaokrąglona góra daje miejsce nimbowi i małym postaciom na obłokach. Wzrok wznosi się, nie napotykając narożników, o które mógłby się potknąć. A promień łuku bierze się z miejsca, nie z kartki ze szkicem.

Nimb i złote tło za głową

Nimb to krąg światła wokół głowy, znak świętości. Na tej ikonie tło za głową świętego jest złote; w ikonopisarstwie złoto oznacza światło niebiańskie.

W kamieniu to kwestia granicy. Gdzie kończy się nimb, a zaczyna tło, czym je rozdzielono – linią czy tonem? Od odpowiedzi zależy, czy oblicze będzie czytelne z daleka.

Napis na ikonie: imię jako część wizerunku

U dołu jest wstęga z napisem „св. Миколай Чудотворець” (św. Mikołaj Cudotwórca). Ikonę się podpisuje: imię na niej nazywa tego, kogo przedstawiono. Bez podpisu jednego świętego łatwo pomylić z innym – szaty biskupów są podobne.

W kamieniu napis ma jeszcze swój rozmiar. Litery dobiera się do odległości, z jakiej będzie się patrzeć na ikonę. Ornament wzdłuż krawędzi spina całość: łuk, postać, wstęgę z imieniem.

Co ustalić przed zamówieniem

Łuk. Jego wysokość i promień wyznacza miejsce: nisza, ściana między otworami, pole nad wejściem.
Nimb. Złote tło czy tylko kontur – i jak będzie czytelny z odległości.
Napis. Forma imienia, język, wielkość liter.
Małe postacie. Chrystus i Matka Boża u góry potrzebują miejsca: na małej ikonie będzie im ciasno.

Pytania i odpowiedzi

Czy taki wizerunek nadaje się jako ikona do świątyni pod wezwaniem św. Mikołaja? Tak. Wizerunek świętego jest na miejscu zarówno w świątyni jego imienia, jak i w kaplicy czy niszy na fasadzie. Rozmiar i kontur łuku podpowiada miejsce.

Czy Chrystus i Matka Boża w górnych narożnikach są obowiązkowi? Nie. Świętego przedstawia się także bez nich; te postacie dodaje się wtedy, gdy wizerunek ma przypominać przekaz o Ewangelii i omoforionie.

Od czego zacząć? Od zdjęcia i wymiarów miejsca. Dalej – szkic i rysunek, uzgodnienie, wykonanie i montaż.

Jeśli planują Państwo wizerunek świętego dla świątyni lub kaplicy – prosimy o zdjęcie miejsca i wymiary, podpowiemy kontur łuku i wielkość napisu: +380 66 892 98 18. Więcej na ten temat – na stronie „Ikony na kamieniu”.